De oorlog tussen de VS en Iran: Waarom het eiland Kharg werd gebombardeerd – en wat er nu gebeurt

Het begint steeds meer te lijken op een nieuwe fase in de oorlog tussen de VS en Iran. Laat op vrijdagavond Nederlandse tijd viel de VS het strategisch belangrijke olie-eiland Kharg aan, dat voor de Iraanse kust in de Perzische Golf ligt. Terwijl de rook nog steeds dik boven het gebied hangt, begint zich een beeld te vormen van een conflict dat snel escaleert – en waarvan niemand echt weet waar het zal eindigen.

Kharg-eiland: Het Iraanse oliehart in het vizier

President Donald Trump bevestigde de aanvallen zelf op Truth Social en schreef dat men "alle militaire doelen" op Kharg-eiland had getroffen. Het eiland is absoluut cruciaal voor de Iraanse economie – ongeveer 90 procent van alle Iraanse ruwe olie die wordt geëxporteerd, gaat hier langs. Trump benadrukte dat men bewust had gekozen om de olie-infrastructuur zelf niet te bombarderen, althans nog niet. Maar de dreiging hangt in de lucht: als iemand probeert de scheepvaart door de Straat van Hormuz te verstoren, dan "zal ik dat besluit onmiddellijk heroverwegen".

Voor ons die het conflict in het Midden-Oosten al jaren volgen, is dit een klassieke krachtmeting. De VS laten zien dat ze elk moment het hart van de Iraanse exportinkomsten kunnen raken. Tegelijkertijd is het een delicate evenwichtsoefening. Irans hoogste leider, ayatollah Khamenei, is sinds eerder in maart dood, gedood bij een Israëlisch-Amerikaanse aanval, en het land heeft wraak gezworen. De vraag is niet óf Iran zal reageren, maar hoe.

Achtergrond: Van de twaalfdaagse oorlog tot de huidige impasse

Dit is geen op zichzelf staande gebeurtenis. We bevinden ons in een fase waar veel experts, niet in de laatste plaats hier bij het Instituut voor Defensieonderzoek (FOI), al lange tijd voor waarschuwen. Het begon allemaal serieus in juni 2025 met wat al de twaalfdaagse oorlog wordt genoemd. Israël viel op 13 juni het Iraanse nucleaire programma aan, en in de eindfase schaarden de VS zich aan de zijde van Israël en bombardeerden drie grote nucleaire faciliteiten, waaronder Fordo, dat in een berg is ingegraven.

Sindsdien is er sprake van een oorlog met lage intensiteit en sporadische aanvallen. Maar eind februari van dit jaar voerden de VS de druk weer op. Eerst schakelden ze de Iraanse luchtverdediging uit, daarna hun raketsysteem en dronecapaciteit. En nu dus de aanval op Kharg. Het is een systematische ontmanteling van de Iraanse militaire slagkracht.

Hoe Iran kan reageren – en waarom dat gevaarlijk is

De directe dreiging op dit moment betreft Amerikaanse soldaten en installaties in de regio. Iran heeft zowel de capaciteit als de wil om terug te slaan. Denk hierbij aan:

• De VS hebben ongeveer 40.000 soldaten gestationeerd in het Midden-Oosten – van Irak en Koeweit tot Qatar en Saoedi-Arabië. Ze zijn allemaal potentiële doelwitten.
• De Straat van Hormuz is de flessenhals waardoor een groot deel van 's werelds olie wordt getransporteerd. De olieprijs is nu al onstabiel. Als Iran probeert de straat te blokkeren, of tankers aan te vallen, dan hebben we het over een wereldwijde economische schok.
• Gelieerde milities, zoals Hezbollah in Libanon of sjiitische milities in Irak, kunnen worden geactiveerd om Amerikaanse doelen aan te vallen. In het weekend werd al een aanval op de Amerikaanse ambassade in Bagdad gemeld.

Tegelijkertijd is Iran verzwakt. Hun luchtverdediging is grotendeels verdwenen, en het vermogen om Israël met raketten te schaden is beperkt gebleken – de meeste werden al tijdens de twaalfdaagse oorlog neergeschoten door de luchtverdediging. Dit maakt dat veel analisten een asymmetrische reactie verwachten. Misschien niet morgen, maar op de langere termijn. "Als de rook is opgetrokken, zullen ze hun toevlucht nemen tot de tactieken die door de jaren heen het beste voor hen hebben gewerkt: terrorisme en asymmetrische oorlogvoering", zoals een VS-expert het onlangs verwoordde.

Wat gebeurt er nu? Grote politiek en verrassende allianties

Hier in Nederland volgen zowel premier Dick Schoof als oppositieleider Frans Timmermans de ontwikkelingen op de voet. In het politieke programma 'Buitenhof' van afgelopen zondag gaven beiden commentaar op de situatie. Schoof was voorzichtig open over de Amerikaanse koers, ook al rekt die het internationaal recht op. "De jury is er nog over uit", zei hij. "Dat wil zeggen, als dit slaagt, dan is het geoorloofd. Als dit totale chaos in het Midden-Oosten creëert, dan kleven er grote risico's aan." Timmermans was kritischer en stelde dat de VS via de VN-Veiligheidsraad had moeten gaan.

Op internationaal niveau gebeurt er van alles. China, dat de belangrijkste bondgenoot en grootste oliekoper van Iran was, heeft tot nu toe alleen diplomatieke veroordelingen geuit. Van militaire steun is niets gebleken. Sommige analisten menen dat dit precies is wat de VS willen bereiken. Door Iran te kraken, laat men de hele wereld zien, niet in de laatste plaats aan China's andere bondgenoten zoals Cuba of Venezuela, dat de grootmacht in Peking niet te hulp schiet als het er echt op aankomt. Dan kunnen de VS op hun gemak hun militaire focus verleggen naar de Stille Oceaan en de strijd tegen China.

De oorlog tegen Iran is dus veel meer dan een oorlog tegen Iran. Het is een zet in een veel groter mondiaal spel. En zoals de geschiedenis ons leert, hebben dit soort spelen vaak onbedoelde gevolgen. De vraag is alleen welke dat deze keer zullen zijn.