De Ontrafeling: Waarom de oorlog tussen Iran en Israël totaal anders is dan de vorige

Er is een scène in Amit Segals nieuwe boek, Een oproep om 4 uur 's nachts: Dertien premiers en de cruciale beslissingen die de Israëlische politiek vormgaven, waarin Golda Meir badend in het zweet wakker schrikt van rinkelende telefoons, doodsbang om op te nemen. Ze wist wat er komen ging. Op dit moment staan in Jeruzalem, Washington en in de bunkers onder Teheran de telefoons niet stil. Maar deze keer is degene aan de andere kant van de lijn geen minister van Buitenlandse Zaken of een generaal – het is de geschiedenis, en die vraagt geen toestemming.

We zijn zes dagen onderweg in deze huidige ronde van open conflict tussen Iran en de VS-Israël-as, en als je denkt deze film al gezien te hebben, vergis je je. Dit is geen vervolg op de Twaalfdaagse Oorlog van afgelopen juni. Dat was een brute, bloederige trailer. Dit is de langspeelfilm, en het plot is een onbekende weg ingeslagen. De regels die decennialang de proxyoorlog tussen Iran en Israël bepaalden – de schaduwoorlog, het getouwtrek via volmachten, de rode lijnen die eigenlijk roze vlekjes waren – zijn volledig verdwenen.

Vergeet alles wat je weet over de "Twaalfdaagse Oorlog"

In juni voelde de Twaalfdaagse Oorlog alsof het de grote was. Israël viel Iraans nucleair speelgoed aan – Natanz, Fordow – en Iran reageerde met een spervuur van 900 raketten en duizend drones. Het was angstaanjagend, maar ook, vreemd genoeg, voorspelbaar. Iran kondigde zijn klap aan en met Amerikaanse hulp werd het grootste deel uit de lucht geplukt. Uit de strategische evaluaties achteraf bleek dat de Islamitische Republiek in conventionele zin ontmaskerd was als een "tandeloze tijger" – zwaar op de ideologie, licht op de competentie.

Deze keer? Niet te vergelijken. De aanvallen waarbij zondag ayatollah Ali Khamenei om het leven kwam, waren niet zomaar een uitval. Het was een onthoofdingsaanval. Ze probeerden niet een programma te vertragen; ze probeerden een regime te laten instorten. En de reactie van Teheran zegt alles over de nieuwe realiteit. Ze vuren niet alleen terug op Israël. Ze vallen Amerikaanse bases in Bahrein aan, lanceren raketten op doelen in de VAE en maken het leven zuur voor buurlanden waarvan ze denken dat ze Amerikaanse troepen herbergen. Dit is geen tweerichtingsverkeer meer; het is een ordinaire knokpartij.

De theorie van de "wanhoopsdaad"

Ik sprak met een collega die gespecialiseerd is in inlichtingenanalyse – het soort dingen dat je in Mark Lowenthals boek Intelligence: From Secrets to Policy zou vinden, maar rommeliger en echter. Hij wees erop dat wat we van Iran zien geen kracht is; het is het spartelen van een gewond dier. Door buren aan te vallen, wedt Teheran erop dat het hen kan laten schrikken om de VS onder druk te zetten zich terug te trekken. Maar het is een enorme gok. Zoals een regionaal analist het verwoordde, is het een "wanhopige" zet die de regio net zo goed definitief tegen hen kan keren.

Kijk naar de kaart. De VS en Israël vallen deze keer niet alleen nucleaire locaties aan. Ze gaan achter de commandostructuur aan, de provinciale hoofdkwartieren van de Revolutionaire Garde, de levensaders van de staat. Ze rekenen erop dat slechts 10% van de bevolking dit regime daadwerkelijk steunt, en dat een paar stevige duwen het hele rotte bouwwerk doen instorten.

Het leiderschapsvacuüm en de oproep om 4 uur 's nachts

Dit brengt ons terug bij Segals boek. Hij schrijft over de onmogelijke druk op Israëlische leiders wanneer het lot van de natie rust op één enkele, door slaaptekort geplaagde beslissing. Stel je die druk nu voor in Teheran, waar geen duidelijke opvolger is. Het regime heeft een tijdelijke raad ingesteld, maar dat is een recept voor verlamming en onderlinge strijd, niet voor daadkrachtig optreden. Ze staan voor een existentiële oorlog zonder een existentiële leider.

Benjamin Netanyahu was in een tv-interview onlangs karakteristiek bot. Hij zei dat ze nu moesten handelen omdat Iran "nog maar maanden verwijderd" was van het immuun maken van zijn nucleaire programma in versterkte ondergrondse bunkers. Hij schetste het als een keuze: nu handelen, of over een paar jaar tegenover een nucleair bewapend Iran staan, zoals de wereld tegenover Noord-Korea stond na de crisis van '94. Het is een angstaanjagend simpele redenering, en op dit moment is het de redenering die de overhand heeft.

Wat gebeurt er nu in de oorlog met Iran en Israël?

Waar laat dit ons? In de loop van een conflict dat het Midden-Oosten voor een generatie zou kunnen hervormen. Het oude draaiboek voor de "proxyoorlog" kan de prullenbak in. Dit is waar de insiders op letten:

• Regimefragmentatie: De dood van Khamenei creëert een machtsvacuüm dat facties binnen de IRGC en de geestelijkheid zullen proberen in te vullen. Interne chaos is mogelijk een even grote bedreiging voor Teheran als externe bommen.
• Proxy-onafhankelijkheid: Nu Teheran afgeleid en verzwakt is, zouden groepen zoals de Houthi's of Hezbollah op eigen houtje kunnen gaan handelen, en niet volgens de wensen van Iran, wat iedereen verder de afgrond in sleept.
• De menselijke factor: We hebben al feestvierende menigten op straat gezien in Iran na de dood van Khamenei. Als het regime er zwak bijstaat en de lichten uitblijven, zou de "ongeorganiseerde oppositie" plotseling heel georganiseerd kunnen worden.

Deze week gaf de Iraanse ambassadeur in Seoul een persconferentie in Teheran. Hij zag er vermoeid uit. Hij zei dat het conflict "nog wel even kon duren" en dat Iran voorbereid was. In Jeruzalem sprak zijn Israëlische ambtgenoot over het Noord-Koreaanse voorbeeld, over nu handelen zodat de vrije wereld over tien jaar niet in dezelfde puinhoop belandt.

Ze kunnen niet allebei gelijk hebben. En dat is het angstaanjagende aan die telefoonoproep om 4 uur 's nachts. Wanneer die gaat, moet iemand een beslissing nemen. En deze keer ligt er geen goede optie op tafel.