Analyse: China neemt wet ter bevordering van nationale eenheid aan. Wat gaat er veranderen? De impact ontleed.

Op 12 maart is tijdens de afsluiting van het Nationale Volkscongres (NPC) in Peking de veelbesproken 'Wet ter bevordering van nationale eenheid' aangenomen. De stemming resulteerde in een overweldigende meerderheid van 2756 stemmen vóór en slechts 3 tegen. De cijfers weerspiegelen de gespannen en enthousiaste sfeer in de zaal. Hiermee kan gesteld worden dat het Chinese etnische beleid wat betreft wetgeving een nieuwe fase is ingegaan.

Waarom juist nu?

De kern van deze wet is het juridisch verankeren van het 'gevoel van eenheid van de Chinese natie'. De afgelopen jaren is het aantal mensen uit etnische minderheden dat naar de kuststeden trekt toegenomen. Hoe zij, ver van hun thuisregio, in nieuwe gemeenschappen hun culturele identiteit kunnen behouden en tegelijkertijd kunnen samenleven met anderen, is een uitdaging van nationale omvang geworden. Het gevoel onder mensen in het veld zal waarschijnlijk zijn dat de traditionele aanpak niet langer toereikend is om deze golf van 'grote mobiliteit en grote vermenging van bewoners' het hoofd te bieden.

Wat bij deze wetsontwikkeling het belangrijkst is, is dat de mechanismen die 'uitwisseling, omgang en integratie' tussen etnische groepen bevorderen, nu een duidelijke juridische basis en een landelijke uniforme standaard hebben gekregen. Zo zullen proefprojecten met 'gemengde gemeenschappen' (互嵌社区), waar verschillende etnische groepen naast elkaar wonen, en de uitbreiding van overheidsdiensten in talen van etnische minderheden, nu meer dan ooit systematisch worden doorgevoerd.

Een oprechte reactie: 'Dit verwarmt het hart'

Uit de zaal klonk de opmerking van een vertegenwoordiger van een etnische minderheid: "Een wet die het hart verwarmt". Hieruit sprak de verwachting dat ze vertrouwen kunnen hebben in hun eigen cultuur en samen met andere bevolkingsgroepen kunnen ontwikkelen. Een andere betrokkene op uitvoerend niveau gaf aan dat deze wet het gemakkelijker maakt om activiteiten voor nationale eenheid 'op basis van de wet' uit te voeren. Voor degenen die jarenlang op lokaal niveau betrokken zijn geweest bij uitwisselingsprojecten, geeft dit wellicht het gevoel dat hun inspanningen nu erkend worden als onderdeel van de nationale strategie.

Wat verandert er, en wat blijft hetzelfde?

Aan de andere kant is het een feit dat sommige sceptici dit zien als "onderdeel van versterkte controle". De wet bevat ook bepalingen voor straffen op gedrag dat de nationale eenheid schaadt. Hoe dit onderdeel wordt toegepast, zal een belangrijk punt van aandacht zijn.

Het werkelijk intrigerende of bijna 'angstaanjagende' aspect van deze wet zit hem echter niet alleen daarin. Bij lezing van de daadwerkelijke tekst blijkt dat het veeleer een 'operationeel ontwerp' is om de verkokerde structuren (条塊分割) tussen provincies en ministeries te doorbreken en alle beleidsterreinen – onderwijs, economie, cultuur – aan één centraal thema van nationale eenheid te koppelen. Met andere woorden: de wet heeft een sterk karakter van een 'praktische richtlijn' om de voorheen versnipperde initiatieven te bundelen tot een nationale strategie en ze effectief uit te voeren.

Drie aandachtspunten voor de toekomst

Waar moeten we op letten wanneer deze wet daadwerkelijk in werking treedt? Ik heb de belangrijkste punten op een rij gezet.

• Concrete ondersteuning in kust- en stedelijke gebieden: Welke ondersteuning wordt er daadwerkelijk geboden aan jongeren uit het binnenland wanneer ze tegen taal- en cultuurbarrières aanlopen?
• Het dilemma tussen cultuur en economie: Wordt de cultuur van etnische minderheden in toeristische gebieden niet louter als 'product' geconsumeerd? De balans met cultureel behoud zal op de proef worden gesteld.
• De praktische toepassing van strafbepalingen: Hoe wordt de grens van wat 'in strijd met de eenheid' wordt genoemd, in de praktijk geïnterpreteerd en toegepast? Dit is het meest tastbare en gevoelige punt.

Deze wetgeving is, te midden van snelle maatschappelijke veranderingen, een antwoord – passend bij een rechtsstaat – op de eeuwige uitdaging waar China voor staat: 'hoe integreer je diversiteit in één natie'. Of dit een positieve wind door het leven van mensen zal laten waaien, of juist nieuwe wrijving zal veroorzaken, valt nog te bezien. Nu de wet net van start is gegaan, is het zaak om met een kritische blik de toepassing ervan nauwlettend te volgen.