Arancha González Laya: het gewonde multilateralisme tegenover de handelsdreiging van Trump

De afgelopen dagen heeft de naam van Arancha González Laya weer flink weerklank gevonden in politieke en economische kringen. En dat is niet voor niets: de voormalig minister van Buitenlandse Zaken is uitgegroeid tot een van de meest scherpzinnige stemmen als het gaat om het duiden van de perfecte storm die boven de wereldeconomie hangt. Terwijl Donald Trump dreigt met een nieuw tarievenoffensief dat Spanje en de rest van Europa keihard zou raken, dwingt de altijd scherpe blik van Laya, met één been in de academische wereld en het andere in de frontlinie van het internationale debat, ons om op te letten.

De kwetsbaarheid van het multilateralisme, volgens Laya

Enkele weken geleden nog voerde Arancha González Laya op een prestigieus internationaal forum een hoogstaand debat met een vooraanstaand politiek analist. De titel van het debat viel niets aan toe te voegen: "Het multilateralisme redden". Want wat Laya betreft is één ding glashelder: de op regels gebaseerde internationale orde, die er tientallen jaren over deed om opgebouwd te worden, brokkelt onder onze voeten af. Het is geen doemdenken; het is de constatering dat met de terugkeer van Trump in de race voor het Witte Huis, de vrije handel zoals we die kenden een terminale fase is ingegaan. Ze verwoordt het met een pijnlijke helderheid: we zijn getuige van de begrafenis van de Wereldhandelsorganisatie, als de Europeanen niet wakker worden en als blok optreden.

China's beurt en de valkuil van ontglobalisering

Een ander mantra dat Laya in haar laatste optredens herhaald heeft - en dat direct aansluit bij de veelzeggende titel van een spraakmakende conferentie, "China's Turn in the Trade War" - is dat de as van het conflict niet langer alleen trans-Atlantisch is. Peking gadeslaat met Oosterse geduld hoe de Verenigde Staten verstrikt raken met hun historische partners. Voor Laya is het echte gevaar niet het zoveelste tarief, maar dat we in de val van gedwongen ontglobalisering trappen. Ze spreekt liever over "de-risking", maar met nuances: het gaat er niet om je van China af te sluiten, maar om dat te doen zonder jezelf in de voet te schieten. En precies dat evenwicht weten de Europese regeringen, inclusief de Spaanse, maar niet te vinden.

Lonen, inflatie en de perfecte storm

Het debat zou niet compleet zijn zonder de sociale component. In haar meest recente analyse, die de titel "De-Risking and Wageflation" droeg, uit Arancha González Laya een waarschuwing die de rillingen over de ruggen van de ministers van Economische Zaken zou moeten laten lopen: de combinatie van handelsoorlog en energietransitie leidt tot een moeilijk beheersbare looninflatie (wageflation). Maar let op, dat ze niet verkeerd begrepen wordt: Laya is niet tegen loonsverhogingen. Wat ze aangeeft is dat als de tarieven van Trump de Spaanse export - olijfolie, wijn, varkensvlees - duurder maken, bedrijven minder speelruimte krijgen en de werkgelegenheid uiteindelijk zal lijden. Hier in Spanje hebben de belangrijkste vakbonden al aan de bel getrokken en vragen ze om een gecoördineerde Europese reactie die banen beschermt, precies waar Laya al weken voor pleit in internationale fora.

En Spanje in dit alles?

Terwijl in Berlijn sommigen met een beschuldigende vinger wijzen naar het veelzeggende stilzwijgen van Merz over de branie van Trump, klinkt hier de stem van Laya als een noodzakelijk tegenwicht. Het is niet de eerste keer dat de ex-minister eraan herinnert dat Spanje, gezien zijn omvang en zijn economische structuur, een van de landen is die het meest te lijden kan hebben van een handelsoorlog van deze omvang. Maar in tegenstelling tot veel analyses die blijven steken in klagen, stelt zij een duidelijke routekaart voor:

• De strategische autonomie van Europa versterken, zonder in dom protectionisme te vervallen.
• Handelspartners diversifiëren, verder dan de VS en China, met een blik op Latijns-Amerika en Afrika.
• De meest kwetsbare sectoren beschermen met actief industrieel beleid, niet met subsidies die in een bodemloze put verdwijnen.

Kortom, als je dezer dagen naar Arancha González Laya luistert, begrijp je dat we niet voor weer een gewone handelscrisis staan. Het is het symptoom van een tijdperkverandering, en zij is met haar mix van bestuurlijke ervaring en academische visie de perfecte vertaler van wat ons boven het hoofd hangt. Kijk naar de foto bij dit artikel: die halve glimlach, die blik die al drie zetten vooruit lijkt te berekenen. Het is de uitdrukking van iemand die deze film al eens heeft gezien en ons probeert te waarschuwen dat de afloop deze keer anders zou kunnen zijn als we niet haast maken met het herschrijven van het script.