Iran-USA-conflict: Aangekondigde escalatie – hoe Teheran de Golfstaten de oorlog in trekt

Stel je voor: je zit in een café in Sharm el-Sheikh of Dubai en kijkt uit over zee. Nog een paar weken geleden werd dat beeld bepaald door vreedzame tankers en het heldere blauw van de Golf. Vandaag? De Straat van Hormuz is een kruitvat geworden en iedereen vraagt zich af waar de volgende Iraanse drone inslaat. Het conflict tussen Iran en de VS heeft een nieuwe, uiterst gevaarlijke fase bereikt. Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump doodleuk verkondigt dat de oorlog zo goed als gewonnen is, lopen de emoties in de regio hoog op – en zitten de bondgenoten van Washington met lege handen.

Trumps 'overwinning' en de realiteit ter plaatse

"Er is praktisch niets meer over om aan te vallen", liet Trump via een Amerikaanse inlichtingendienst weten. Een gewaagde stelling, als je bedenkt dat de VS zelf toegeven meer dan 5000 doelen in Iran te hebben gebombardeerd. Natuurlijk, de militaire infrastructuur van Teheran heeft zwaar geleden. Ayatollah Ali Khamenei is dood, zijn zoon Mojtaba is al aangewezen als opvolger en zou gewond op een geheime locatie ondergedoken zijn. Maar wie gelooft nu echt dat een land als Iran zich gewonnen geeft, alleen omdat de zichtbare commandocentra in puin liggen?

De Revolutionaire Garde heeft op Trumps overwinningsgeroep maar één antwoord: "Wij zijn degenen die beslissen over het einde van de oorlog". En ze slaan de handen ineen. Terwijl Washington broedt op exit-strategieën, heeft de Garde allang de tweede fase ingeluid. Een fase die je gerust een gids voor het conflict tussen Iran en de VS in asymmetrische oorlogvoering zou kunnen noemen.

Het 'horizontale' front: Iedereen betaalt de prijs

Hier komt de eigenlijke clou, die men in de westelijke hoofdkwartieren blijkbaar schromelijk heeft onderschat. Teheran kan de VS niet verslaan op het slagveld – dat weet daar ieder kind. Dus verplaatst men de strijd. In de breedte. Naar de zwakke flanken. Experts noemen dat 'horizontale escalatie'. En dat werkt op dit moment angstaanjagend goed. De Amerikaanse ambassade in Riyad? Geraakt door een drone. De Amerikaanse basis Al-Udeid in Qatar? Getroffen door een ballistische raket. Het consulaat in Dubai? In vlammen opgegaan.

Dit is geen wild om zich heen slaan van een stervend regime, zoals Trump ons misschien wil doen geloven. Dit is een strategie die is aangekondigd. Door niet alleen Israël aan te vallen, maar doelbewust ook de infrastructuur van de Golfstaten, dwingt Iran precies die landen tot verantwoordelijkheid van waaruit de Amerikaanse aanvallen worden gelanceerd. De boodschap is glashelder: Willen jullie de oorlog tegen ons voeren vanaf jullie schone, veilige grondgebied? Dan moeten jullie ook de consequenties dragen.

Bondgenoten in de steek gelaten? De onvrede aan de Golf groeit

En precies hier wringt de schoen enorm in het bondgenootschap. Achter gesloten deuren spreken diplomaten uit de regio van een 'fatale onderschatting' van het Iraanse reactievermogen door de VS. In Riyad, Abu Dhabi en Doha had men wekenlang gepleit om Trump van een militaire aanval te weerhouden. Tevergeefs. En nu? Nu staat het overal in brand en raken de luchtverdedigingssystemen van de rijke sjeikdommen – die niet volledig zijn gekoppeld – langzaam maar zeker leeggeschoten.

• Saoedi-Arabië: Ziet zich genoodzaakt aanvallen op de hoofdstad af te slaan.
• VAE: Telt de schade aan het consulaat in Dubai.
• Qatar: De inwoners vragen zich af of de enorme Amerikaanse basis meer zegen of vloek is.
• Bahrein: Heeft al een treffer moeten incasseren op een vitale ontziltingsinstallatie.

Een diplomaat uit een Golfstaat verwoordde het in een gesprek met een medium uit de hoofdstad treffend: "Als Iran alle Golfstaten aanvalt, verliest het de laatste mogelijke gesprekskanalen". De wanhoop is tastbaar. Men voelt zich het slachtoffer van een escalatie die men zelf nooit heeft gewild. De evaluatie van het conflict tussen Iran en de VS vanuit het perspectief van de lokale bevolking is dan ook vernietigend – voor beide partijen.

De onzichtbare strijd om de wereldopinie

Ondertussen speelt zich in New York een absurd theater af. De VN-Veiligheidsraad komt bijeen, de standpunten zijn onverzoenlijk. De Iraanse ambassadeur beschuldigt de VS van oorlogsmisdaden, zijn Amerikaanse collega beroept zich op Artikel 51 van het VN-Handvest en het recht op zelfverdediging. En dan leidt uitgerekend Melania Trump een zitting van de Raad over kinderrechten – een ironie van de geschiedenis die Teherans vertegenwoordigers uiteraard onmiddellijk bestempelen als 'beschamend en hypocriet', terwijl achter de schermen wordt gediscussieerd over een meisjesschool die bij de aanvallen geraakt zou zijn.

Dit alles voedt in de Arabische wereld een oud wantrouwen. Men vreest dat Washington na een symbolisch succes de stekker eruit trekt en de regio in de chaos achterlaat. "Alles is verwoest, het regime is er nog steeds – en de Amerikanen vertrekken gewoon", vreest een diplomaat. De Saoedi's en Emiraten kijken al schuin naar het oosten. China en Rusland laten in de Veiligheidsraad geen kans onbenut om de VS voor schut te zetten. Ze ruiken hun kans om de Amerikaanse invloed in de regio blijvend te verzwakken.

Hoe nu verder met het conflict?

De waarheid is: Niemand weet hoe we uit deze situatie moeten komen. Trump staat binnenlands onder druk vanwege de stijgende benzineprijzen. Dus geeft hij strategische oliereserves vrij en praat hij de oorlog mooi. In Israël hamert minister van Defensie Katz op een 'strijd zonder tijdslimiet'. En de Iraanse leiding, onder leiding van een getraumatiseerd en wraakzuchtig nieuw staatshoofd, lijkt geen belang te hebben bij de-escalatie. Integendeel: Men dreigt openlijk met het mijnen van de Straat van Hormuz en aanvallen op de energie-infrastructuur van de hele regio. Een vat olie voor 200 dollar? Dat scenario is allang niet meer onrealistisch.

Voor ons waarnemers hier in de regio rest slechts één ding: Afwachten en diep ademhalen. De situatie is onoverzichtelijker en gevaarlijker dan ooit. Duidelijk is alleen: Wie vandaag de dag nog denkt dat deze oorlog een simpele afrekening is tussen Washington en Teheran, die heeft niet begrepen hoe je dit conflict moet lezen. Het is een oorlog die hoe het conflict tussen Iran en de VS te gebruiken als leerboek voor hybride dreigingen zou kunnen schrijven. En het kruitvat Golf staat op het punt de hele wereld in lichterlaaie te zetten.