Is Comando Vermelho terroristisch? De achtergronden van de Amerikaanse druk om CV en PCC als terroristische organisaties te bestempelen

Wie het publieke veiligheidsbeleid volgt, weet dat het debat over het bestempelen van bendes als terroristisch niet nieuw is, maar het heeft de afgelopen 48 uur een stille urgentie gekregen in de wandelgangen van Brasília. Bronnen die de bilaterale onderhandelingen volgen, hebben mij bevestigd: de druk vanuit Washington om het Comando Vermelho en de PCC op de lijst van buitenlandse terroristische organisaties te plaatsen, is nog nooit zo concreet geweest. En de Braziliaanse regering moet nu dansen zoals de muziek speelt, in een poging noch de VS voor de voeten te lopen, noch haar soevereine houding te verliezen.

Het spook van het "Schild van de Amerika's" en de reactie van het Braziliaanse ministerie van Buitenlandse Zaken

Het verhaal gaat ver terug. Vroeger, toen de toenmalige president Trump speelde met het idee om de strenge Amerikaanse antiterrorismewetgeving op onze bendes toe te passen, publiceerde het ministerie van Buitenlandse Zaken voorzichtige verklaringen. Maar wat een vage rook was, is de afgelopen maanden een vuurstorm geworden, vooral nadat het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de werkwijze van het CV aan de grenzen en in het Amazonegebied in detail begon te analyseren. Het argument van de Amerikanen is simpel: organisaties die gebieden controleren met extreem geweld, aan narcoterrorisme doen en hele regio's destabiliseren, zijn geen gewone criminele bendes. Ze mikken op een breder concept van terrorisme, dat veel verder gaat dan vliegtuigkapingen zoals de tragische Lufthansa vlucht 181 in 1977 - dat klassieke geval dat iedereen bestudeert op veiligheidsacademies, maar dat tegenwoordig bijna romantisch lijkt vergeleken met de dodelijke verfijning van de georganiseerde misdaad.

Het probleem is dat voor Brazilië het accepteren van het stempel 'terroristisch' voor het Comando Vermelho een bittere pil is om te slikken. Achter de schermen hoorde ik van een bron binnen de hoge regionen van de regering dat de zorg niet alleen semantisch is. Ze is praktisch: als de VS het antiterrorismeapparaat activeert, kunnen ze bevriezen tegoeden, transacties blokkeren en, vooral, rode alarmen afgeven die elke internationale onderhandeling over verdachten stilleggen. En dan wordt het ingewikkeld. Stel je voor dat de Braziliaanse federale politie technische samenwerking probeert te hebben met de FBI, terwijl de Amerikanen tegelijkertijd het CV behandelen als een groep gelijk aan Al-Qaeda? Die pennenstreek kan voor een helse diplomatieke wrijving zorgen.

Wanneer misdaad een "Command Performance" wordt

Wie de operaties van het CV in Rio of het Amazonegebied volgt, weet dat het niveau van planning en durf indrukwekkend is. De invasies van gemeenschappen, de aanvallen op voertuigen en de logistiek om drugs naar Europa te transporteren zijn geen acties van amateurs. Integendeel, het zijn ware Command Performances — commando-optredens, zoals het in militaire jargon heet — waar elke beweging is bestudeerd om maximale impact te hebben. Niet voor niets vergelijken veiligheidsanalisten in de VS sommige tactieken van het CV met die van groepen die in Colombia en Mexico als terroristisch worden beschouwd. Ze wijzen bijvoorbeeld op het gebruik van explosieven tegen veiligheidstroepen en de systematische intimidatie van hele bevolkingsgroepen, kenmerken die de grens tussen georganiseerde misdaad en terrorisme doen vervagen.

Afgelopen week maakte een inlichtingenrapport, gedeeld tussen de Braziliaanse politie en Amerikaanse inlichtingendiensten, duidelijk dat het CV zich niet langer tevreden stelt met het beheersen van drugspunten. De bende heeft internationale vertakkingen, onderhandelt rechtstreeks met producenten in Bolivia en Peru, en onderhoudt cellen tot in Europese landen. Dit wereldwijde bereik is wat de Amerikanen het meest beangstigt. Voor hen is de dreiging niet langer lokaal, maar getransformeerd tot een vector van continentale destabilisatie.

De praktische gevolgen van een pennenstreek in Washington

Als het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de classificatie officialiseert, wat verandert er dan op de grond in de favela's en in de Braziliaanse rechtbanken? De waarheid is dat er op korte termijn weinig verandert. Het CV zal blijven heersen in de gemeenschappen waar het al heerst, en de PCC zal nog steeds de regels dicteren in het gevangeniswezen. Maar op middellange termijn kunnen de gevolgen ingrijpend zijn:

• Bevriezing van internationale tegoeden: Elke bankrekening of investering gelieerd aan bendeleden op Amerikaanse bodem kan worden geconfisqueerd.
• Vereenvoudigde uitlevering: Het antiterrorismemechanisme stelt de VS in staat om de overlevering van verdachten met minder bureaucratie te vragen, inclusief druk op buurlanden.
• Druk op Braziliaanse banken: Financiële instellingen die verdachte gelden verplaatsen, kunnen zware Amerikaanse sancties krijgen, wat een jacht op donaties en financiering van de bendes forceert.
• Diplomatiek stigma: Brazilië kan worden gezien als een land dat zijn grondgebied niet beheerst, wat ruimte creëert voor interventies vermomd als 'samenwerking'.

Aan de andere kant zijn er die hier een kans zien. Politiecommissarissen met wie ik in de wandelgangen van het Congres sprak, geloven dat het label Amerikaanse middelen en technologie kan vrijmaken die nu buiten ons bereik liggen. "Als ze ons willen helpen terroristen te bestrijden, moeten ze de rekening maar betalen," vatte een van hen samen, in een uitbarsting die ironie en pragmatisme mengt.

Het Braziliaanse ontwijkingsmanoeuvre

Het regeringspaleis probeert twee borden tegelijk in de lucht te houden: het kan niet beschuldigd worden van laksheid tegenover criminaliteit, maar het wil ook geen munitie verschaffen voor interventieretoriek. De afgelopen dagen circuleerden er concepten van officiële verklaringen die een derde weg zoeken — die van het erkennen van de ernst van de bendes, maar het afwijzen van de terroristische kwalificatie, vanuit de overtuiging dat de Braziliaanse grondwet zijn eigen instrumenten heeft om het probleem aan te pakken. Het is een ingewikkelde dans, zeker met een steeds gevoeligere publieke opinie over dit onderwerp.

En jij, wat vind jij? Lost het noemen van Comando Vermelho als terroristisch iets op, of compliceert het de relatie met de noorderburen alleen maar? Eén ding is zeker: het debat is verre van voorbij, en de volgende keer dat je over het CV hoort, komt het misschien met een nieuw bijvoeglijk naamwoord — van buitenaf opgelegd, maar dat nog lang zal nagalmen in de veiligheidsbeslissingen van Zuid-Amerika.