HPV-vaccin: Waarom zowel meisjes als jongens tegen kanker gevaccineerd moeten worden

Wereldwijd voeren artsen en onderzoekers een intense strijd tegen een onzichtbare vijand die jaarlijks honderdduizenden vrouwen het leven kost. De vijand heet het humaan papillomavirus – of gewoon HPV. Maar er is goed nieuws: we hebben een wapen dat werkt. De vraag is alleen of we het goed genoeg inzetten. Zeker hier in Nederland, waar we normaal gesproken onze vaccinaties goed op orde hebben.

HPV-vaccin: Meer dan alleen baarmoederhalskanker

Als we het over HPV-vaccinatie hebben, denken de meesten meteen aan baarmoederhalskanker. En dat klopt ook – het HPV-virus is de oorzaak van bijna alle gevallen van baarmoederhalskanker. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 900 vrouwen de diagnose baarmoederhalskanker en overlijden er zo'n 200 aan. Wereldwijd zijn de aantallen nog veel hoger. Maar HPV kan meer dan dat. Het virus is ook een belangrijke oorzaak van kanker in de mondholte, keel en geslachtsorganen bij zowel vrouwen als mannen. Toch zijn er maar weinig landen, zoals Australië, die het vaccineren van jongens echt goed voor elkaar hebben.

Jongens moeten ook meedoen in de strijd

Vooraanstaande oncologen pleiten er al langer voor dat ook jongens de HPV-vaccinatie aangeboden moeten krijgen. Hun argument is glashelder: Jongens dragen het virus over en lopen zelf het risico op keel- en mondkanker. Recent onderzoek toont zelfs aan dat HPV-gerelateerde mondkanker bij mannen in de westerse wereld toeneemt. Waarom hebben we dan jarenlang alleen naar meisjes gekeken? In landen om ons heen begint de houding te veranderen en steeds meer experts wijzen erop dat wij hier hetzelfde moeten doen. Het gaat om groepsimmuniteit – hoe meer mensen gevaccineerd zijn, hoe moeilijker het virus zich kan verspreiden.

Wat zegt de Wereldgezondheidsorganisatie?

De WHO heeft herhaaldelijk benadrukt dat we een historische kans hebben om voor het eerst een vorm van kanker uit te roeien. Het doel is dat wereldwijd 90% van alle meisjes volledig gevaccineerd is tegen HPV voor hun 15e verjaardag. Steeds meer landen nemen nu ook jongens op in hun nationale vaccinatieprogramma's. Dat vereist politieke wil en een goede voorlichting aan de bevolking over de veiligheid en effectiviteit van het vaccin.

Hoe staat het ervoor in Nederland?

In Nederland hebben we onze ups en downs gehad met het HPV-vaccin. Na een paar jaar met angstverhalen en dalende vaccinatiegraden zijn we gelukkig weer op de goede weg. De HPV-vaccinatie is sinds 2010 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma voor meisjes, en sinds 2022 ook voor jongens. Maar we zijn er nog niet. De opkomst is nog steeds lager dan in onze buurlanden, en dat kost levens. Want voor elke 12-jarige die niet wordt gevaccineerd, neemt het risico toe dat we over 20-30 jaar meer gevallen van baarmoederhalskanker en andere HPV-gerelateerde ziekten zien.

• Baarmoederhalskanker: Bijna 100% van de gevallen wordt veroorzaakt door HPV.
• Mond- en keelkanker: HPV is bij een groeiend aantal gevallen de boosdoener, vooral bij mannen.
• Kanker aan de geslachtsorganen: Zowel kanker aan de vulva, vagina, penis als anus kan door HPV worden veroorzaakt.
• Genitale wratten: Een goedaardige, maar vervelende bijkomstigheid van een HPV-infectie.

Het is goed om te onthouden dat het vaccin het beste werkt als je het krijgt voordat je seksueel actief wordt. Daarom wordt het aangeboden aan kinderen in groep 7 en 8 (ongeveer 9-10 jaar). Maar zelfs als je ouder bent, kun je nog baat hebben bij vaccinatie – overleg met je huisarts.

De toekomst is rooskleurig, als we nu handelen

Stel je een wereld voor zonder baarmoederhalskanker. Dat is geen utopie – het is een realistisch doel als we hoge vaccinatiegraden halen en er tegelijkertijd voor zorgen dat vrouwen blijven deelnemen aan het bevolkingsonderzoek. Want hoewel het vaccin de gevaarlijkste HPV-typen dekt, blijft er altijd een klein restrisico. Maar met een gezamenlijke inspanning kunnen we jaarlijks tienduizenden levens redden. Ook hier in Nederland. Het vereist alleen dat we allemaal – ouders, artsen, politici – verantwoordelijkheid nemen en ja zeggen tegen vaccinaties wanneer ze worden aangeboden. Want zoals ze zeggen: Voorkomen is beter dan genezen, zeker bij kanker.

Dus de volgende keer dat je over het HPV-vaccin hoort, denk er dan aan dat het niet alleen gaat over meisjes en baarmoederhalskanker. Het gaat over het beschermen van een hele generatie – zowel meisjes als jongens – tegen een reeks ernstige kankersoorten. We hebben de middelen, we hebben de kennis en we hebben de kans. Laten we die grijpen.