Echtgenotensplitsing op de helling? Klingbeils hervormingsplannen en wat er echt achter zit

Het is het belastingmodel dat al decennialang overeind staat als een baken – maar nu staat het flink te wankelen. Lars Klingbeil, de sterke man van de SPD, heeft een idee dat veel getrouwde stellen in het land doet opschrikken: hij wil de echtgenotensplitsing afschaffen. Of in ieder geval zo hervormen dat het niet langer in deze tijd past. Ik herinner me nog discussies van jaren geleden, toen het onderwerp nog als een taboe werd behandeld. Toen heette het nog: "Dat is onaantastbaar." Nu de staat elke euro moet omdraaien, ligt de zaak plotseling heel anders.

Waarom Klingbeil de echtgenotensplitsing op het oog heeft

De reden die Klingbeil geeft, is simpel – maar raakt de kern. Het model, waarbij echtparen samen worden belast en de belastingdruk als door een blender wordt verdeeld, stamt uit een tijd waarin de vrouw meestal thuisbleef en de man de kostwinner was. Dat is tegenwoordig, eerlijk gezegd, een anachronisme. Wie goed kijkt, merkt al snel: de echtgenotensplitsing bevordert niet het gezin, maar een bepaald rolpatroon. Het levert enorm veel op voor stellen met een groot inkomensverschil – en dat zijn in de overgrote meerderheid van de gevallen nog steeds de klassieke situaties waarin de vrouw minder verdient of helemaal niet werkt.

Binnen de SPD is men er al lang van overtuigd dat dit model een echte rem is op gelijke kansen. En de cijfers geven hen gelijk. Ik heb me enige tijd geleden een van de grote onderzoeken hierover bekeken, uitgevoerd door een gerenommeerd economisch onderzoeksinstituut. Daaruit blijkt overduidelijk: als je de echtgenotensplitsing zou afschaffen, zou de arbeidsparticipatie van vrouwen gemiddeld met wel acht procent stijgen. Dat zijn geen fantasiecijfers, dat zijn concrete effecten. Plotseling zou het voor veel stellen niet meer lonen dat een van beiden thuisblijft, alleen om het belastingvoordeel mee te pikken.

Wat dit betekent voor het geboortecijfer – het tegenovergestelde van wat je denkt

Nu komt het wat echt verrassend is. Voorstanders van de splitsing zeggen altijd: "Dit is de ruggengraat van het gezin, dit zorgt voor kinderen." Maar de realiteit ziet er anders uit. Een onderzoek dat ik destijds in een vaktijdschrift las, bewees precies het tegenovergestelde. Als de staat niet langer de ongelijke inkomensverdeling beloont, maar in plaats daarvan investeert in kinderopvang en echte keuzevrijheid, stijgt het geboortecijfer. Klinkt paradoxaal, maar is logisch: stellen durven eerder aan kinderen te beginnen als ze weten dat ze allebei kunnen werken, zonder fiscaal gestraft te worden.

Het huidige debat over de hervorming van de echtgenotensplitsing is dus allang niet meer puur financieel. Het gaat om de vraag: wil de staat het klassieke kostwinnershuwelijk stimuleren, of wil hij moderne leefvormen ondersteunen? Ik denk dat veel jongere stellen dat klassieke beeld helemaal niet meer voor ogen hebben. Zij vragen zich af: waarom zou ik fiscaal benadeeld worden, alleen omdat we allebei voltijds werken en de kinderen naar de opvang brengen?

• Feit 1: De echtgenotensplitsing kost de staat jaarlijks miljarden aan belastinginkomsten.
• Feit 2: Het levert alleen iets op voor stellen met een groot inkomensverschil – dat zijn vaak degenen die het helemaal niet nodig hebben.
• Feit 3: Landen als Zweden of Frankrijk hebben heel andere modellen, die zowel het geboortecijfer als de arbeidsparticipatie van vrouwen een boost geven.

De grote coalitie van CDU/CSU en SPD? Een struikelblok genaamd VVD

Maar zo snel zal het niet gebeuren. Dat beseffen de partijgenoten ook. Want terwijl Klingbeil binnen de SPD steeds meer steun krijgt, ligt dat bij de CDU/CSU heel anders. Voor de CSU is de echtgenotensplitsing bijna een heilig huisje. Maar zelfs als men het in een volgende regering eens zou kunnen worden, ligt de VVD op de loer. De liberalen hebben het model inmiddels tot 'zaak van het hoogste niveau' verklaard. Voor hen is de fiscale ondersteuning van het huwelijk een kernonderdeel van hun economisch beleid. Ik betwijfel of zo'n wet de Eerste Kamer zou halen, zonder dat er een enorm conflict ontstaat.

Maar je moet ook duidelijk zeggen: een pure afschaffing zonder tegenmaatregelen zou funest zijn. Als de splitsing verdwijnt, moeten er elders lastenverlichtingen komen. Anders zou het midden van de samenleving de verliezer zijn. En daar gaat het precies om in de onderhandelingen die nu achter de schermen plaatsvinden. Het gaat niet om de afschaffing omwille van de afschaffing, maar om een hervorming die uiteindelijk eerlijker is. Misschien een gezinssplitsing die kinderen zwaarder laat meewegen. Of een model dat, ongeacht de burgerlijke staat, de feitelijke zorgarbeid erkent.

Ik zeg u: het debat over de echtgenotensplitsing zal ons de komende maanden nog intensief bezighouden. Want het is als een vergrootglas voor wat er op dit moment in dit land wordt besproken: hoe willen we leven, hoe willen we werken, en wat is dat de staat eigenlijk waard? Blijf op de hoogte – dit wordt een hete herfst.