Hilde Henriksen Waage daagt het zelfbeeld van Noorwegen als vredesnatie uit – en Støre moet verantwoording afleggen

Decennialang hebben we ons tegoed gedaan aan het verhaal van Noorwegen als een soort vredesmacht. Van Gaza tot Guatemala, via Sri Lanka en Colombia – Noren waren overal, met de pet in de hand en de portemonnee gevuld met oliegeld. Maar achter de façade van goede bedoelingen heeft historicus Hilde Henriksen Waage meer dan twintig jaar materiaal boven water gehaald dat barsten veroorzaakt in dit zelfbeeld. Nu is het debat volledig losgebarsten en moet de premier in de verdediging.

Een onderzoeker die zich niet laat kopen

Waage, senior onderzoeker bij het Instituut voor Defensiestudies en hoogleraar aan de Universiteit van Oslo, is gespecialiseerd in archieven die anderen niet openen. Ze heeft toegang gehad tot de binnenste cirkels van de Noorse diplomatie, en wat ze vindt, past slecht bij het ideale plaatje. In haar onderzoek naar de Noorse betrokkenheid in het Midden-Oosten onthult ze een patroon waarbij Noorse actoren vaak meer gericht waren op allianties met de VS en Israël dan op het bewerkstelligen van een rechtvaardige tweestatenoplossing. Het is een ongemakkelijke bewering, maar haar documentatie is op orde.

Wat Hilde Henriksen Waage zo bijzonder maakt, is dat ze zich niet beperkt tot het aanwijzen van kleine details. Ze daagt de fundering van het Noorse buitenlandse beleid uit: het idee dat we een 'neutrale' en 'morele' baken zijn. Wanneer ze spreekt over de Oslo-akkoorden, herinnert ze ons eraan dat die grotendeels in stilte tot stand kwamen, zonder draagvlak onder de bevolking, en dat de Palestijnse partij onder druk werd gezet om voorwaarden te accepteren waar ze eigenlijk niet mee konden leven. Dit zijn niet de geschiedenisboeken waarmee we zijn opgegroeid.

De reacties laten niet op zich wachten

In de nasleep van nieuwe interviews en lezingen heeft Hilde Henriksen Waage het politieke debat doen ontvlammen. Verschillende van haar kritiekpunten zijn rechtstreeks gericht op de zittende regering. In een recent gesprek met centrale politieke bronnen wordt duidelijk dat Jonas Gahr Støre wordt gevraagd om beter antwoord te geven. Wat wist hij? Wat had hij moeten weten? Støre, die zelf minister van Buitenlandse Zaken en staatssecretaris is geweest, maakt deel uit van hetzelfde establishment dat Waage nu ter discussie stelt. Ze heeft documenten uit die periode doorgenomen en beweert dat de verklaringen van de Noorse autoriteiten simpelweg niet kloppen. Verschillende bronnen noemen het 'ronduit leugens' – een harde term in het Noorse politieke debat.

Dit is niet langer een academische discussie op Blindern. Dit is een heet hangijzer geworden in de wandelgangen van het Storting. Wanneer een van 's lands meest vooraanstaande experts op het gebied van vredesdiplomatie zegt dat we mensen om de tuin hebben geleid, moeten politici in actie komen. Støre is tot nu toe terughoudend geweest, maar de druk neemt toe.

Wat zegt Waage nu eigenlijk?

Om de ernst te begrijpen, kunnen we enkele kernpunten uit het onderzoek en de kritiek van Hilde Henriksen Waage belichten:

• De mythe van de neutraliteit: Noorwegen is nooit een neutrale actor in conflicten geweest, maar heeft altijd eigen belangen gehad – vaak gerelateerd aan de NAVO-alliantie en handel.
• Verborgen agenda's: De bestudering van archieven toont aan dat Noorse diplomaten soms informatie voor partijen in een conflict hebben achtergehouden, wat het vertrouwen in de rol van bemiddelaar ondermijnt.
• Gebrek aan zelfkritiek: Officieel Noorwegen heeft geweigerd om mislukte strategieën onder ogen te zien, met name in het Midden-Oosten. In plaats daarvan vieren we onszelf als de ultieme vredesnatie.
• De taal van de macht: Waage wijst erop dat het vaak de sterke partijen zijn die hun zin krijgen in de Noorse diplomatie, terwijl de zwakken achterblijven met beloften die nooit worden nagekomen.

Deze punten zijn explosief. Want als Waage gelijk heeft, is de rol van Noorwegen in de wereld niet alleen een kwestie van goede wil, maar ook van machtspolitiek en aanpassing. En dat is precies waarom ze zo gevaarlijk wordt voor de machthebbers.

Een noodzakelijke wake-upcall

Of je het nu met haar eens bent of niet, Hilde Henriksen Waage dwingt ons tot zelfreflectie. Wat is het Noorse buitenlandse beleid nu eigenlijk? Zijn wij de altruïstische helpers die we graag denken te zijn, of slechts een kleine staat die zich aanpast aan de grote krachten? Deze week golfde het debat heen en weer, en het zal zeker doorgaan. Eén ding is zeker: de onderzoekster van de Universiteit van Oslo is erin geslaagd iets te raken diep in de Noorse volksziel. En als de hechtingen eenmaal los beginnen te laten, is het moeilijk om het weer te herstellen.

Het valt nu nog te bezien of Støre en de zijnen de antwoorden kunnen geven die Waage en de publieke opinie eisen. Want de geschiedenis heeft de neiging ons in te halen – en op dit moment is het de historicus die aan de deur klopt.