Steffen Seibert in het vizier: Israëlische minister van Buitenlandse Zaken valt Duitse ambassadeur aan

Het is een gebeurtenis die diepe barsten onthult in de anders zo vertrouwde Duits-Israëlische verhouding. Steffen Seibert, de Duitse ambassadeur in Tel Aviv, is in het kruisvuur van kritiek uit Jeruzalem komen te liggen. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Saar, heeft de voormalige woordvoerder van de Duitse regering op een manier aangevallen die in diplomatieke kringen voor pure ontzetting zorgt. Saar beschuldigt Seibert van een regelrechte obsessie – een "bezettenheid", zoals het in het verhitte debat heet – met de Joodse kolonisten in Judea en Samaria, de Westelijke Jordaanoever. Voor een topdiplomaat is deze publieke berisping niet minder dan een vijandige daad.

Een ongewoon steekspel

De woorden die uit het ministerie van Buitenlandse Zaken in Jeruzalem kwamen, zijn van een precisie en hardheid als een politieke mokerslag. Steffen Seibert, die ooit de communicatie van bondskanselier Angela Merkel met stoïcijnse kalmte bepaalde, staat plotseling in het middelpunt van een storm. De beschuldiging: met zijn kritische houding ten opzichte van de nederzettingsprojecten zou hij de Israëlische soevereiniteit negeren. Saars aantijgingen zijn niet alleen een persoonlijke aanval op de persoon Seibert. Ze zijn veeleer gericht op de fundamenten van het Duitse Israël-beleid, dat traditioneel gedragen wordt door een bijna heilige staatsraison.

Wie de geschiedenis kent, weet dat er altijd momenten zijn geweest waarop de Duits-Israëlische betrekkingen zwaar op de proef werden gesteld. Oude archiefstukken tonen aan hoe er in de jaren '70 bijvoorbeeld diplomatieke touwtrekkerij was over erkenning en hoe kritische stemmen uit de Bondsrepubliek in Israël op weerstand stuitten. Toen ging het vaak over het Midden-Oostenconflict en de vraag hoe ver de jonge democratie Duitsland kon gaan met het uiten van kritiek. Wat er nu gebeurt, is een nieuw niveau van escalatie.

De breuklijnen worden zichtbaar

Voor buitenstaanders lijkt het misschien een plotselinge onenigheid. Maar wie goed kijkt, ziet de diepe breuklijnen:

• De nederzettingenkwestie: Dit is het grootste twistpunt. Terwijl de Israëlische regering onder premier Netanyahu en minister Saar de bouw van nederzettingen voortdrijft, blijft de Duitse regering – vertegenwoordigd door Steffen Seibert – bij het volkenrechtelijke standpunt dat deze nederzettingen illegaal zijn.
• De toon in de politiek: Saars aanval op Seibert is niet alleen kritiek op politieke standpunten. Het is een affront tegen de diplomatieke etiquette. Een ambassadeur publiekelijk van "bezettenheid" beschuldigen, is een taboedoorbreking die de werkrelatie zwaar belast.
• De verwachting: In Israël verwacht men van een Duitse ambassadeur vaak meer "begrip" dan van andere diplomaten. Seibert, die als zoon van een Joodse familie uit Hamburg een bijzondere biografie heeft, beweegt zich hier op een smal koord tussen Duitse staatsraison en kritische solidariteit.

Tussen Berlijn en Jeruzalem: een bijzondere relatie onder druk

De rol van de Duitse ambassadeur in Israël was altijd al meer dan alleen een klassieke diplomatieke post. Steffen Seibert draagt deze verantwoordelijkheid met een ernst die hem in Berlijn en in Tel Aviv respect heeft opgeleverd. Maar het huidige conflict laat zien dat de zogenaamde "staatsraison" – de belofte dat de veiligheid van Israël deel uitmaakt van de Duitse identiteit – niet beschermt tegen politieke conflicten.

De reacties in Duitsland zijn zoals verwacht heftig. Vanuit het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken in Berlijn klinken bezorgde geluiden. Men doet zijn best om de-escalatie te bereiken, maar de verbale uitglijder uit Jeruzalem is niet zomaar weggepoetst. Saar, een bekende hardliner, heeft met zijn aanval niet alleen Seibert geraakt, maar ook het fragiele evenwicht in de Duits-Israëlische betrekkingen. Voor de voormalig regeringswoordvoerder is het een vuurproef zoals hij die in zijn lange carrière nog niet heeft meegemaakt. Hij moet nu bewijzen dat hij ook in dit nieuwe, ruwer geworden politieke landschap in het Midden-Oosten een betrouwbare gesprekspartner blijft.

Wat overblijft is een bittere nasmaak. De onenigheid rond Steffen Seibert is meer dan alleen een persoonlijk conflict. Het is een symptoom dat de tijden waarin Duitsland en Israël diplomatieke verschillen achter gesloten deuren konden oplossen, misschien definitief voorbij zijn. Het publiek in beide landen zal nauwlettend toezien of het lukt om deze breuk te lijmen – of dat de "bezettenheid" van het conflict uiteindelijk toch de overhand krijgt.