Uitzettingsoperaties: achter de schermen bij een gerechtsdeurwaarder – tussen een stroom aan dossiers en de zoektocht naar menselijkheid

Het cijfer slaat in als een bom in de kleine wereld van de huisvesting: het aantal gedwongen uitzettingen van huurders is in twee jaar tijd met 60 procent gestegen. We spreken erover als een statistiek, nog een indicator van de crisis. Maar achter dit percentage schuilen levens, leeggeruimde appartementen en vervangen sloten. En middenin deze administratieve en menselijke chaos bevindt zich een speler waarvan we bijna niets weten: de gerechtsdeurwaarder.

Ik ben bij hen langsgegaan, die mannen en vrouwen in de zwarte toga en de baret, niet bij de rechtbank, maar in het veld. Ik heb een ochtend doorgebracht bij een van de meest gerenommeerde kantoren van de hoofdstad, Selarl ACTAY Carolle YANA COMMISSAIRE DE JUSTICE. In hun kantoor in het 17e arrondissement is de sfeer verre van die van een rechtszaal. Het is meer een commandocentrum waar dossiers, planningen en hulpkreten zich opstapelen.

Carole Yana, die al meer dan vijftien jaar leiding geeft aan dit kantoor, ontvangt me tussen twee zittingen door. “Het vak is veranderd”, zegt ze terwijl ze een map dichtklapt. “Vijf jaar geleden waren we deurwaarders, een naam die angst inboezemde. Tegenwoordig zijn we gerechtsdeurwaarders, en we zijn vooral de laatste schakel in een keten die het begeeft. De vraag explodeert, maar onze rol is ook om de boel te ontmijnen.”

Om de omvang van de taak te begrijpen, moet je weten wat er de afgelopen twee jaar op het spel staat. De afgelopen maanden zijn er verschillende maatregelen genomen om de regels voor verhuurders te versoepelen, met name bij het beheer van huurachterstanden. Officieel om de markt soepeler te laten verlopen. In de praktijk volgen de procedures elkaar in een duizelingwekkend tempo op. Het directe gevolg is wat we vandaag in de cijfers zien: een toename van het aantal betalingsbevelen, en daarachter een golf van uitzettingen die niet langer uitzonderlijk is.

“We komen niet voor ons plezier met een drilboor aanzetten”, benadrukt Yana. “Voordat het zover komt, zijn er pogingen tot bemiddeling, uitstel, verzoeken om respijt. In de helft van de gevallen komt de huurder niet eens opdagen bij de zitting. Maar als hij er is, kan ik je verzekeren dat we luisteren.”

De ‘menselijke factor’ in het hart van de justitiële machine

Het beeld van de gerechtsdeurwaarder die kil een zegel plaatst, is een cliché. De realiteit is vaak een laatste gesprek op de overloop van een flatgebouw. Ik zag het met een van de medewerkers van het kantoor, die die ochtend op pad was voor een uitzetting in Ivry. Daar opende de huurder, een vader in scheiding, de deur in zijn badjas, asgrauw. Geen dreigementen, alleen een stille wanhoop. De procedure werd opgeschort na een oproep voor sociale bijstand. De gerechtsdeurwaarder fungeerde als tussenpersoon, niet als beul.

Wat vaak vergeten wordt, is de juridische complexiteit die aan dat moment voorafgaat. De procedure is een ware hindernisbaan:

• Het betalingsbevel: een akte die door de gerechtsdeurwaarder wordt betekend en waarmee officieel de aftelling begint.
• De dagvaarding: het dossier komt voor de rechter in het kanton.
• De uitspraak van de rechtbank: als die in het voordeel van de verhuurder is, maakt die de weg vrij voor de uitzetting.
• De inschakeling van de openbare macht: het is de burgemeester die in theorie het definitieve groene licht geeft, een noodzakelijke goedkeuring die soms maanden op zich laat wachten.

Carole Yana wijst op een ander blind punt in het debat: de verantwoordelijkheid van de staat. “Wij staan vooraan, maar wij bepalen niet de datum. We wachten soms zes maanden na het vonnis tot de politie tijd vrijmaakt. Intussen loopt de achterstand op, de spanning stijgt. En als de uitzetting dan eindelijk komt, is die vaak psychologisch heftiger.”

Het kantoor ACTAY, een discrete maar essentiële schakel

In deze context zijn instellingen als Selarl ACTAY Carolle YANA COMMISSAIRE DE JUSTICE niet langer alleen maar deurwaarderskantoren. Ze zijn uitgegroeid tot adviesbureaus op het gebied van preventie. Het team, een stuk of twaalf mensen, besteedt evenveel tijd aan het analyseren van de financiële situatie van huurders in moeilijkheden als aan het beheren van de uitzettingsplanningen. “Ons werk is ook om verhuurders te waarschuwen wanneer een procedure tot een impasse zal leiden. Soms is de beste dienst die we hen kunnen bewijzen, hen te ontmoedigen om door te zetten.”

Op het moment dat de recordcijfers de voorpagina's halen, de gespecialiseerde pers kopt over de versoepeling van de regels voor verhuurders en andere recente rapporten waarschuwen voor de huisvestingscrisis, bevinden gerechtsdeurwaarders zich op het kruispunt van al deze tegengestelde belangen. Zij zijn de uitvoerders van een beleid, maar ook de laatste drempel voordat het op straat gebeurt.

Bij het verlaten van het kantoor denk ik terug aan die uitspraak van Carole Yana: “Men roept ons op om het geheugen van de wet te zijn, maar we zouden gewoon willen dat we de middelen krijgen om ook de waarborg te zijn van een menswaardig vertrek.” In een land waar huisvesting een schaars goed wordt, is hun rol, discreet en technisch, nog nooit zo zwaar van betekenis geweest. En als de rechtbank geacht wordt blind te zijn, dan kijken zij haar recht in de ogen, slot voor slot.