De proxy-oorlog tussen Israël en Iran: hoe leest u het spel achter de onderhandelingstafel?

De klok wijst vier uur 's ochtends. In Tel Aviv, net als in Teheran, worden de beslissende momenten niet gemeten in uren, maar in de seconden die scheiden tussen het besluit tot oorlog en het besluit tot vrede. Hier, op dit stukje aarde, zijn we gewend het spel te lezen met een oog dat de kleine details achter de grote koppen niet mist. Wat er nu tussen Israël en Iran gebeurt, is niet zomaar een uitwisseling van klappen; het is het hoogtepunt van een decennialange proxy-oorlog, en nu is het masker afgevallen en is de confrontatie directer dan we ooit hebben gezien.

Enkele dagen geleden leek iedereen zich op te maken voor het ergste scenario. De boodschappen vanuit Teheran bereikten de bemiddelaars met vijf duidelijke voorwaarden voor een staakt-het-vuren, niet zomaar een lijstje met eisen, maar echte rode lijnen. Wie goed oplet, beseft dat dit moment sterk lijkt op een hoofdstuk uit het boek “A Call at 4 Am: Thirteen Prime Ministers and the Crucial Decisions That Shaped Israeli Politics”, waar politieke afwegingen en strategische overmoed met elkaar verweven zijn. Besluitvormers daar, net als in Teheran, weten maar al te goed dat oorlog niet alleen een militaire strijd is, maar een schaakspel dat zich uitstrekt van de Golf tot de Middellandse Zee.

In de besloten wandelgangen valt de naam Elliot Kaufman de laatste tijd vaak. Niet omdat hij wonderoplossingen heeft, maar omdat zijn ervaring met Intelligence: From Secrets to Policy ons aan één waarheid herinnert: inlichtingen alleen bepalen het besluit niet, maar het ontbreken ervan leidt tot rampen. Wat er nu gebeurt aan de noordgrens van Israël en in het hart van Iran, is een echte test voor deze stelling. Teheran wil de sancties rond zijn economie opgeheven zien en wil garanties dat de Amerikaanse militaire invloed in zijn directe omgeving niet verder uitbreidt. Israël daarentegen zit met een lastige vergelijking: hoe schrikt men een tegenstander af die maar al te goed weet dat een aanval vandaag morgen zal worden beantwoord met een dubbele tegenaanval?

Dit conflict heeft dimensies die niet alleen uit het gebulder van explosies zijn af te lezen, maar ook uit de boeken die de eenzaamheid van het besluit beschrijven. Het boek “Israel Alone” behandelde bijvoorbeeld het idee dat de Joodse staat op beslissende momenten alleen tegenover de wereld staat. Maar de realiteit van vandaag laat zien dat die eenzaamheid relatief is. De hele wereld kijkt nu mee, en de vraag die op de niet-openlijke onderhandelingstafel ligt, is: staan we aan de vooravond van een openlijke regionale oorlog, of zoeken beide partijen naar een uitweg die de zaken terugbrengt naar de situatie van slechts 24 uur geleden, maar dan met een nieuwe machtsbalans?

Tijdens de gesprekken hier in Dubai en Abu Dhabi richten we ons op het belangrijkste punt: de proxy-oorlog tussen Israël en Iran is geen proxy-oorlog meer. Hij is direct geworden. En dat brengt zowel kansen als risico's met zich mee. Voor ons in de regio staat de relatieve rust die we nu ervaren niet los van wat er gebeurt; het is juist het resultaat van een zorgvuldige analyse van het spel. De VAE hebben sinds het begin hun strategie gebaseerd op het principe van wijze neutraliteit, maar die neutraliteit betekent geen afwezigheid. De boodschappen gaan zowel in het geheim als openlijk: we willen stabiliteit, we willen dat de zeeroutes open blijven, en we willen niet dat het conflict een uitlaatklep wordt voor het vereffenen van grotere regionale rekeningen.

Als u wilt begrijpen waar het naartoe gaat, kijk dan naar deze drie punten:

• De eisen van Iran: De vijf voorwaarden die uit de besloten kringen in Teheran naar buiten kwamen, dienen niet alleen voor de onderhandelingen, maar ook om de ernst van de andere partij te toetsen. De eisen omvatten een volledige stopzetting van de aanvallen en garanties dat Iraanse posities in Syrië niet worden aangevallen, wat ons terugbrengt naar het proxy-spel waarvan we dachten dat we eruit waren gestapt.
• De Amerikaanse militaire opstelling: Voor oplettende volgers waren de ongekende verplaatsingen van extra Amerikaanse troepen in de regio duidelijk zichtbaar. Dit is geen teken van een naderende oorlog, maar een dubbele afschrikkingsboodschap: voor zowel Iran als Israël. Washington wil geen uitbreiding van het conflict aan de vooravond van een cruciale verkiezing.
• Wat de markten zeggen: De olieprijzen zijn niet extreem gestegen ondanks de spanning. Dit betekent dat de grote investeerders in de regio rekenen op het meest waarschijnlijke scenario: een beperkte uitputtingsslag, gevolgd door moeizame onderhandelingen, en geen allesomvattende confrontatie. De markt is hier slim en weet dat niemand alle kaarten op tafel wil gooien.

Tot slot, vanuit mijn ervaring van tien jaar met het volgen van dit dossier, kan ik zeggen dat het huidige moment een grote paradox met zich meebrengt: het grootste gevaar zit hem niet in de klap die is gevallen, maar in een verkeerde inschatting van de volgende stap. Teheran weet dat Tel Aviv onder interne druk staat om een "duidelijke afschrikking" te realiseren, en Tel Aviv weet dat Teheran niet zal accepteren dat het de machtsspelletjes verliest die het de afgelopen twee decennia zorgvuldig heeft opgebouwd. De onderhandelingen, ook al lopen ze via bemiddelaars, vinden nu plaats in de commandocentrale, niet in de vergaderzaal. De komende dagen zullen bepalen of we dit hoofdstuk lezen als een episode in een lang boek, of als een beslissend moment dat de kaart van het Midden-Oosten volledig hertekent.