24 jaar na het incident in Ikeda: nabestaanden spreken tijdens herdenkingsbijeenkomst over 'onverwerkt verdriet' en 'hoop' – De veranderende koers van de veiligheidsindustrie

Op 4 maart verzamelden zich al vroeg in de ochtend vele mensen bij de herdenkingsplaats 'Regenboogbrug' in de stad Ikeda, Osaka. Het is dan 24 jaar geleden dat zich de tragische gebeurtenissen afspeelden op de basisschool Fuzoku Ikeda, verbonden aan de Onderwijsuniversiteit van Osaka. Bij dit incident, waarbij een man willekeurig met een mes om zich heen sloeg en acht kinderen om het leven kwamen, werd de veiligheidsmythe rondom Japanse scholen voorgoed doorbroken.

Dit jaar woonden ongeveer 300 nabestaanden, leerkrachten en buurtbewoners de herdenkingsbijeenkomst bij. Er werd een minuut stilte gehouden en bloemen neergelegd. Een van de aanwezige nabestaanden, een vrouw, zei met gedempte stem: "Ook na 24 jaar staat de lachende gezicht van mijn kind me nog helder voor de geest. We mogen het incident niet laten vervagen. Om te voorkomen dat hetzelfde verdriet zich herhaalt, zullen we blijven vertellen." Haar woorden maakten diepe indruk op de aanwezigen.

In deze 24 jaar is de veiligheid op Japanse scholen ingrijpend veranderd. De installatie van beveiligingscamera's is vanzelfsprekend geworden en veel scholen hebben procedures voor het afsluiten van hekken en protocollen voor verdachte personen ingesteld. Echter, als iemand die al jaren in deze sector werkt en betrokken is bij veiligheidsmaatregelen, maak ik me zorgen over het feit dat we nog steeds regelmatig 'schijnveiligheid' tegenkomen. Zo zijn er niet weinig gevallen waarin camera's zijn geïnstalleerd maar de opnamefunctie niet werkt, of waarin er wel protocollen zijn maar praktische trainingen tekortschieten.

Tijdens deze herdenkingsbijeenkomst vroeg de vereniging van nabestaanden opnieuw nadrukkelijk om "betere geestelijke gezondheidszorg" en "het creëren van een systeem waarbij de hele gemeenschap betrokken is bij het beschermen van kinderen". De kinderen die ten tijde van het incident nog jong waren, zijn inmiddels volwassen en leven met hun trauma. Ook werd een nieuw probleem zichtbaar: veel van de leraren die het incident hebben meegemaakt, zijn inmiddels niet meer werkzaam in het onderwijs, waardoor de overdracht van de herinnering moeilijk wordt.

'Vergeet ons niet' – de boodschap van nabestaanden 24 jaar later

Tijdens de herdenkingsbijeenkomst wisten meerdere nabestaanden met moeite hun stem te vinden. Hun woorden waren doordrenkt van de volgende wensen:

• Voorkomen dat het incident vervaagt: "Naarmate de tijd verstrijkt, voelen we dat de belangstelling van de samenleving afneemt. Wij vergeten niet, maar de uitdaging is hoe we het aan de volgende generaties kunnen doorgeven."
• Continue evolutie van veiligheidsmaatregelen: "We hopen dat de lessen van toen worden gebruikt om een schoolomgeving te creëren die ook bestand is tegen nieuwe dreigingen."
• Aandacht voor onzichtbare verwondingen: "Nu er steeds meer leraren bij komen die het incident niet kennen, is het belangrijk dat er volwassenen zijn die de kleine veranderingen bij kinderen opmerken."

Deze stemmen werpen licht op een gebied dat niet alleen met betere veiligheidsvoorzieningen kan worden opgelost. Met andere woorden, hoe kunnen we, parallel aan de fysieke (hardware) verbeteringen, de kwetsbaarheden op het zachte vlak (personeelsontwikkeling, gemeenschap, mentale ondersteuning) aanpakken? Dat is wellicht de grote uitdaging voor de toekomst.

Zakelijke kansen rondom 'veiligheid': marktveranderingen 24 jaar later

In de afgelopen 24 jaar is de markt voor schoolveiligheid gestaag gegroeid. De vraag naar hardware zoals beveiligingscamera's, IC-poortjes en noodoproepsystemen is stabiel. Waar ik echter mijn aandacht op richt, is de opkomst van nieuwe zakelijke mogelijkheden daarbuiten.

Ten eerste is daar het gebied van mentale zorg. Het trauma van een dergelijk incident laat niet alleen bij nabestaanden een langdurige schaduw achter, maar ook bij buurtbewoners en de hulpverleners van destijds. Hoewel er talloze diensten voor mentale gezondheid voor bedrijven bestaan, is er nog steeds een groot tekort aan counseling en trainingsprogramma's die zich specifiek richten op 'rampenstress'. Dit is een niche markt met hoge specialisatie en een groot groeipotentieel.

Ten tweede is er technologie voor buurttoezicht. Nu de vrijwilligers voor buurtpreventie vergrijzen, neemt de vraag toe naar IT-oplossingen die het 'oog van de buurt' kunnen ondersteunen, zoals AI-gestuurde bewakingscamera's en apps voor het delen van locatiegegevens. Diensten die ouders realtime informeren over de veiligheid van hun kinderen tijdens het naar school gaan, worden bijvoorbeeld al in veel gemeenten ingevoerd, maar er is nog veel ruimte voor nieuwe toegevoegde waarde, zoals geavanceerde risicovoorspellingssystemen.

Verder is er een beweging om de 'herinnering levend te houden' te vermarkten. Denk aan het digitaliseren van archieven over het incident en deze als educatief materiaal aanbieden voor scholen. Of een concept als 'herdenkingstoerisme', waarbij het beheer van een herdenkingsplaats wordt gekoppeld aan regionale ontwikkeling. Omdat deze zaken een sterk publiek karakter hebben, is samenwerking met de overheid en het stimuleren van een schenkingscultuur cruciaal, maar het is het overwegen waard als een duurzame manier om de geschiedenis door te geven.

Natuurlijk is bij het ontwikkelen van dergelijke activiteiten de balans tussen 'waardigheid' en 'winst' het allerbelangrijkste. Het is absoluut onacceptabel om een dergelijk incident louter als marketingmiddel te gebruiken. Diensten ontwikkelen die werkelijk van maatschappelijke waarde zijn, met begrip en steun van nabestaanden en de lokale gemeenschap – dat is, daar ben ik van overtuigd, de absolute voorwaarde voor succes op de lange termijn in dit werkveld.

Veranderend landschap, onveranderlijke belofte

Nadat de herdenkingsbijeenkomst was afgelopen en de aanwezigen waren vertrokken, bleven de bloemen bij de 'Regenboogbrug' maar komen. Het beeld van 24 jaar geleden is niet vervaagd en staat gegrift in het landschap van deze stad.

De vorm van veiligheid verandert met de tijd. Maar de belofte "nooit meer dezelfde tragedie" is een onveranderlijk gegeven dat we als samenleving moeten doorgeven. Bij het concretiseren van die belofte liggen er vele uitdagingen te wachten waar publieke en private partijen samen voor staan. Wat ieder van ons kan doen om het incident niet tot 'verleden tijd' te laten verworden – juist het blijven stellen van die vraag is wellicht het startpunt van een werkelijk betekenisvolle veiligheidsindustrie.