Ricardo Darín: de dag dat Jaén zijn hart voor hem opende (en het bijzondere verhaal achter zijn Eternauta-trui)

Sommige acteurs zijn zo vertrouwd dat je bijna vergeet dat ze hier niet geboren zijn. Maar bij Ricardo Darín gaat het verder dan alleen de genegenheid van het publiek. Een paar dagen geleden kreeg hij in Jaén een welkom dat niemand snel zal vergeten, waarmee de stad officieel maakte wat veel Andalusiërs al jaren voelen: dat Darín, al is hij dan geboren in Argentinië, allang een van hen is. De stad die hem zag geboren worden – ja, geboren, want de acteur kwam weliswaar ter wereld in Buenos Aires, maar via zijn familiegeschiedenis belandde hij al lang voordat hij de gigant werd die hij nu is, in Jaén – heeft hem nu tot adoptiefzoon benoemd. En de ceremonie was, verre van een saai administratief ritueel, precies zo'n ontroerend chaotisch moment als hij zelf zo mooi kan neerzetten in zijn films.

Ik was erbij, tussen de mensen die naar het plein waren gekomen. Het was geen grootschalig evenement, maar wel intens. Iets opvallends: veel bezoekers droegen niet alleen hun zondagse jasje, maar er was ook een opvallende modetrend. Overal zag je jongeren, maar ook mannen van in de zestig, in truien met prints die zo uit een stripverhaal leken te komen. Het was de schaduw van El Eternauta. Dat meesterwerk dat Ricardo met die mix van plechtigheid en woede naar het scherm bracht, zoals alleen hij dat kan. Het bijzondere was dat het niet zomaar een trui was, maar de oversized Eternauta-trui, het kledingstuk dat inmiddels het onofficiële uniform van de moderne filmliefhebber is. En ik heb het niet over een goedkope kopie, maar over die opvallende t-shirts die lijken te schreeuwen: "ik zat in de bunker" of "ik weet wat verzet is".

De dag dat Jaén Argentijns werd (zonder ook maar iets van zijn eigen identiteit te verliezen)

De huldiging had een laag die ik ronduit briljant vond. Jaén, een provincie die soms te lijden heeft onder mediastilte, besloot de figuur van Darín te omarmen om over zichzelf te vertellen. Want het blijkt dat de vader van de acteur, Ricardo Darín (ja, de vader heette ook Ricardo en was ook acteur), een zeer sterke band had met de provincie Jaén. Tijdens de ceremonie werd een fragment voorgelezen uit een brief waarin de oudere Darín Jaén omschreef als "die plek waar ik altijd weer naartoe wil". En de zoon pakte, met die kenmerkende, weloverwogen pauze die hij zo goed beheerst, de microfoon en zei iets dat klonk als een grote waarheid: "Mijn vader heeft me geleerd hier van te houden. Ik kom niet op bezoek, ik kom thuis."

Op de lijst van sponsors van dit opmerkelijke initiatief – want ja, het heeft ook een toeristische achtergrond, maar op een elegante manier die niet opdringerig is – zat van alles. Van de burgemeester, die bekende "Nueve reinas" acht keer te hebben gezien, tot de eigenaar van een tapasbar in het centrum die een foto van Darín naast die van zijn grootvader had gezet. De insteek is dat ze hebben begrepen dat Daríns films (die films vol complexe personages en morele ambiguïteit) naadloos aansluiten bij de Andalusische manier van doen. We zijn uiteindelijk niet zo anders: we staan allebei bekend om onze luide stemmen, we lossen dingen liever op met slimheid dan met handleidingen, en we koesteren wrok met een glimlach.

• De vader-zoon connectie: De oudere Ricardo Darín was een pijler van het Argentijnse amusement, maar het was in Jaén dat hij een familiale toevluchtsoord vond, een band die de zoon levend heeft weten te houden. Het was deze emotionele erfenis die werd gevierd.
• Het "Truman"-fenomeen: Hoewel de dag in het teken stond van de officiële erkenning, kwamen er voortdurend scènes uit die film ter sprake. Want laten we eerlijk zijn, als je aan Darín en mannenvriendschap denkt, denk je aan Julián en Tomás.
• De "Eternauta"-trend: Het is geen toeval dat in de winkels van Jaén na de ceremonie de oversized truien met de iconische zin "¿Ustedes quiénes son?" uitverkocht raakten. De serie heeft ervoor gezorgd dat literatuur esthetiek is geworden, en Chino Darín, die ook aanwezig was (al was hij wat terughoudender), toonde zich gefascineerd door de evolutie van het personage van zijn vader in de populaire cultuur.

Het mooiste is dat deze erkenning geen eindpunt is, maar eerder een "kijk eens wat we nog meer kunnen bedenken". Ik weet zeker dat ze plannen hebben voor een filmroute langs de plekken waar de vader van Darín zijn laatste jaren in Spanje doorbracht, en ik heb begrepen dat er mogelijk een plaquette komt op de straat waar hij verbleef. Ondertussen hebben de jongeren van Jaén de esthetiek van de Argentijnse sciencefictionheld met een verbazingwekkend gemak omarmd. Je wandelt door de Alameda en ziet jongens met die opvallende t-shirts die retrotypografie combineren met de tekening van de 'cascarudo', en je beseft dat Ricardo Darín iets heeft bereikt wat maar weinig mensen lukt: een stad eert hem, maar hij geeft haar onbedoeld een laagje moderniteit en identiteitsbesef terug.

Aan het einde, bij de officiële foto, trok Darín zijn jasje uit. Daaronder droeg hij een zwart T-shirt met het logo van El Eternauta. Het was geen publiciteitsstunt. Het was het gebaar van iemand die weet dat zijn vak niet alleen is om te entertainen, maar ook om een symbool te zijn waar mensen zich aan vastklampen. Jaén, dat nooit grote spotlights nodig heeft gehad om zich belangrijk te voelen, omarmde hem terug. En wij, die erbij waren, gingen weg met het gevoel getuige te zijn geweest van iets groters dan alleen een eretitel. Het was alsof we een buurman zagen die ver weg was gegaan en als overwinnaar terugkwam, maar nog steeds de lokale wijn bestelt alsof hij nooit was weggeweest.

Dus onthoud: als je iemand op straat ziet in een oversized Eternauta-trui met een glas wijn uit Jaén in zijn hand, vraag dan niet waar hij vandaan komt. De kans is groot dat hij viert dat de wereld eindelijk begrijpt dat 'thuis' een gevoel is dat soms geen grenzen kent. En dat Ricardo Darín, die man met de doordringende blik en droge humor, een beetje van ons allemaal is.