VS: 'No Kings'-protesten tegen Trump – Duizenden de straat op

Het zijn beelden die je niet snel vergeet. Van de oostkust tot in Californië gaan mensen weer de straat op, en deze keer zijn de leuzen luider, de borden provocerender. De 'No Kings'-protesten tegen Donald Trump hebben de afgelopen dagen een kracht ontwikkeld die zelfs doorgewinterde Amerika-watchers verrast. Het is niet langer alleen het klassieke verzet uit de grote steden; het bruist ook in de bredere regio.

Ik heb het gevoel dat hier iets anders groeit dan tijdens zijn eerste ambtsperiode. Tussen 2015 en 2017 waren de demonstraties vaak een spontane reactie op onverwachte decreten. Nu is het anders. Er zit een structuur in, een historische diepgang die doet denken aan de grote burgerrechtenbewegingen. Een naam die in deze kringen steeds weer valt, is die van historicus Ta-Nehisi Coates. Zijn boek 'We were eight years in power: een Amerikaanse tragedie' is in deze kringen bijna een soort bijbel geworden. Het vat samen wat velen vrezen: dat de strijd om de democratie nooit echt eindigt, en dat de verworvenheden van het verleden – met name de jaren onder Obama – sneller kunnen afbrokkelen dan ons lief is.

Van oorlog met Iran tot de grondwet: de vele gezichten van het protest

Wat mij bij deze protesten sinds 2024 het meest fascineert, is de breedte van de redenen waarom mensen de straat op gaan. Het is niet langer één enkele trigger, maar een mix van diepe bezorgdheid en pure woede. Je spreekt met mensen in Washington, en ze zijn het eens: de protesten tegen Donald Trump zijn dit keer een soort verzamelpunt voor iedereen die het gevoel heeft dat de Amerikaanse democratie gevaarlijk uit balans raakt.

• De zorg over de scheiding der machten: Onder de noemer 'No Kings' gaat het allang niet meer alleen om individuele wetten, maar om de fundamentele vraag of de VS op weg zijn naar autoritair bestuur. De rechterlijke macht wordt aangevallen en het Congres lijkt vaak niet meer dan een toeschouwer.
• Buitenlandse politiek als kruitvat: De nervositeit rond een oorlog met Iran is niet alleen een kwestie van internationale diplomatie. Voor velen hier is het het bewijs dat de uitvoerende macht beslissingen van historische omvang neemt zonder steun van het volk. Dat maakt mensen bang.
• Economische onzekerheid: Vergeet de grafieken en beurskoersen. In de staten waar de industrie hapert, en bij jongeren die geen eigen huis meer kunnen betalen, groeit het gevoel dat de politiek alleen nog voor de eigen geldschieters werkt.

Laat dat even op je inwerken: hier demonstreren mensen tegen het buitenlandbeleid in het Midden-Oosten, terwijl iemand vlakbij een bord omhoog houdt met een citaat uit de grondwet. En dat allemaal onder de gemeenschappelijke noemer dat de democratie geen bezit is van één persoon. Ik ben zelf bij een aantal van deze marsen geweest, en de energie is aanstekelijk – maar ook verontrustend.

Een beweging zonder masterplan?

De grote vraag blijft natuurlijk: waar leidt dit toe? De een waarschuwt voor een verdeeldheid die het land nog dieper in de greppels drijft. De ander ziet er de laatste schreeuw van het maatschappelijk middenveld in, voordat het te laat is. Ik herinner me nog goed de protesten van 2016, toen velen dachten dat het maar een tijdelijke gemoedstoestand was. Vandaag weet ik: de protesten tegen Donald Trump sinds 2024 zijn van een andere orde. Ze zijn beter georganiseerd, meer vertakt en – dat is het belangrijkste – ze hebben een narratieve ruggengraat.

Het is die mix van historische reflectie, zoals Coates die in zijn boek levert, en de actuele woede over politieke beslissingen. In de treinen naar Washington of in de koffiezaken in Portland wordt niet alleen over de laatste kop gediscussieerd, maar over de vraag hoe je een democratie 'repareerbaar' houdt. Dat maakt deze beweging zo machtig en tegelijkertijd zo onberekenbaar voor het establishment in Washington.