M.. de mysterieuze M die het verhaal van de strijd in het Midden-Oosten verbergt

Telkens wanneer je probeert de kaart van het toneel in onze Arabische regio te schetsen, zie je de letter "M" nadrukkelijk terugkeren. Minecraft, verantwoording, Gmail, Mirasol, Egypte.. woorden die ogenschijnlijk ver uit elkaar liggen, maar in essentie het mozaïek van de huidige crisis vormen. Op 20 maart is het toneel niet zomaar een verzameling vluchtige koppen; het is de optelsom van jaren van debat over het concept van de staat en haar geweldsmonopolie. Van Khartoem tot Tripoli is de gemeenschappelijke deler hetzelfde: Wie neemt de beslissingen? En wie betaalt de prijs?

Al-Burhan en de onvermijdelijkheid van het geweldsmonopolie: tussen principe en praktijk

Enkele dagen geleden was de Soedanese legerleider, generaal Abdel Fattah al-Burhan, glashelder toen hij benadrukte dat er geen enkel wapen buiten het staatsgezag mag bestaan. Deze boodschap is niet nieuw in het politieke discours, maar komt dit keer op een uiterst kritiek moment. Iedereen weet dat de Soedanese 'Minecraft' - bij wijze van spreken - complex is geworden, met belangen van milities die verweven zijn met staatsinstellingen. Wat er nu in Soedan gebeurt, is een ware test voor deze visie. Het leger daar wordt achter de schermen geconfronteerd met de uitdaging van internationale sancties, maar de vastberadenheid van Soedan op dit punt brengt ons terug bij een fundamentele vraag: kan een vredesplan ooit slagen zonder dat de staat het laatste woord heeft over oorlog en vrede?

Libië.. het herhaalde verhaal van "Mirasol"

Aan de andere kant van de grens, in Libië, speelt hetzelfde verhaal zich af in een ander jasje. De naam "Mirasol" is de laatste dagen weer op de voorgrond getreden, niet alleen als een oliebedrijf, maar als een symbool van de strijd om de rijkdommen die de chaos aanwakkert. Wanneer we het hebben over echte verantwoording, begint het hier. Hoe kan er verantwoording worden afgelegd over bloed en geld als de wapens in handen zijn van degenen die niet ter verantwoording worden geroepen? Al jaren volg ik dit dossier en ik kan met vertrouwen zeggen: het voortbestaan van meerdere gewapende actoren is de enige garantie voor de voortzetting van corruptie en de plundering van de rijkdommen van het volk. Wat er de laatste dagen achter de schermen wordt gefluisterd, is niet nieuw, het is een voortzetting van de machtsstrijd tussen regionale en internationale partijen die misbruik maken van dit vacuüm.

• Het toneel in Soedan: een open strijd tussen het leger en de Rapid Support Forces, met internationale druk voor een staakt-het-vuren, maar de grotere vraag blijft wat er na de oorlog met de zware wapens moet gebeuren.
• Het toneel in Libië: een politieke verdeeldheid die een weerspiegeling is van de militaire verdeeldheid, waarbij binnenlandse en buitenlandse partijen touwtrekken over het verzoeningsdossier, terwijl de gewone burger de grootste verliezer is.
• Egypte en het zwaargewicht van stabiliteit: Caïro beweegt voorzichtig, wetende dat elke instorting bij de buren betekent dat het vuur tot in eigen huis zal overslaan. De Egyptische rol is tegenwoordig van cruciaal belang in de poging om de partijen bij elkaar te brengen, maar blijft afhankelijk van de bereidheid van deze partijen om hun eigen 'Minecraft' los te laten.

Wanneer "Minecraft" een bittere realiteit wordt

Wie de details volgt, ziet dat de term "Minecraft" niet langer alleen maar een videospel is, maar een accurate beschrijving is geworden van de situatie waarin de buurlanden verkeren. Elke partij probeert zijn eigen wereld te bouwen volgens zijn eigen regels, vergetend dat wanneer deze virtuele werelden botsen met de werkelijkheid, ze veranderen in humanitaire rampen. Het tragische is dat sommige regionale partijen deze dossiers nog steeds behandelen als een schaakspel, vergetend dat de stukken hier geen levenloze objecten zijn, maar bloed en levens. Telkens wanneer ik een bericht lees van een van de verantwoordelijken voor deze dossiers, krijg ik het gevoel dat ze het gevaar wel beseffen, maar aarzelen om het beslissende besluit te nemen dat een einde aan dit lijden zou maken.

De onvermijdelijke conclusie, waar zelfs degenen die van mening verschillen over de details het over eens zijn, is dat het oplossen van de crises in de regio begint met het beëindigen van de situatie van meerdere, rivaliserende militaire loyaliteiten. Wat er in Soedan en Libië gebeurt, is een harde les voor iedereen die denkt dat stabiliteit op drijfzand kan worden gebouwd. Praten over verkiezingen, ontwikkeling en de terugkeer van migranten, het zijn allemaal dromen die niet uitkomen zolang de staat niet het enige geweldsmonopolie heeft. We staan voor een cruciaal keerpunt: óf het idee van een verenigde natiestaat zegeviert, óf we raken in een eindeloze spiraal van chaos terecht die alleen maar dient voor hen die deze regio zwak en verdeeld willen houden.