Gevangenen: Cuba laat 51 gedetineerden vrij, een politiek gebaar voor de terugkeer van Trump?

Soms voelt het nieuws aan als een filmscript. Niet een duistere politieserie à la Denis Villeneuve - hoewel zijn meesterlijke Prisoners meteen in me opkwam - maar eerder een politieke thriller met wendingen die niet misstaan in een serie als The Inmate. Deze donderdag gooide Havana een tijdbom op het internationale schaakbord: 51 politieke gevangenen zijn vrijgelaten. Een getal dat indruk maakt, een timing die vragen oproept, en één brandende vraag: wie heeft er baat bij dit spektakel?

Laten we eerlijk zijn, naïviteit is hier misplaatst. Als je de Cubaans-Amerikaanse saga van de afgelopen jaren hebt gevolgd, weet je dat het altijd draait om symboliek en timing. Deze massale vrijlating, bevestigd door meerdere diplomatieke bronnen in het Vaticaan, is geen vervroegd kerstcadeau. Het is een schaakzet. En de schaduw die over het bord hangt, is natuurlijk die van Donald Trump, klaar om de strijd aan te gaan bij zijn terugkeer naar het Witte Huis. Oude rotten zoals ik herinneren zich zijn eerste termijn: de aanscherping van het embargo, het terugdraaien van de dooi onder Obama... een keiharde koerswijziging. Wat probeert Havana ons vandaag dan te vertellen?

Havana anticipeert op de Trump-schok: een gebaar voor wie?

Laten we naar de feiten kijken. Aan de ene kant kondigt het regime van Miguel Díaz-Canel de vrijlating van deze gevangenen aan, een humanitaire daad waar het Vaticaan al maanden om vraagt. Aan de andere kant horen we via via dat de regering-Biden, via stille diplomatieke kanalen, het initiatief zou hebben verwelkomd. Maar laten we ons geen illusies maken: het is niet Joe Biden die het hof wordt gemaakt. Het is een mokerslag die bedoeld is om onder de neus van het Trump-kamp te worden geschoven. "Kijk, we zijn in gesprek, we doen concessies, we zijn niet het duivelse oord dat jij schetst." De boodschap is duidelijk, maar de ontvanger staat erom bekend niet erg ontvankelijk te zijn voor nuances.

En daar wringt precies de schoen. Voor een doorgewinterde waarnemer lijkt deze manoeuvre even riskant als moedig. Door deze gevangenen vrij te laten, doet Cuba afstand van interne drukmiddelen en biedt het zijn tegenstanders een nieuw aanvalspunt. De hardliners, in Miami en Washington, zullen spreken van manipulatie, van een "show" om de internationale gemeenschap te paaien. Ze zullen zeggen dat het niet genoeg is, dat er nog andere gevangenen wegkwijnen in de Castro-gevangenissen. Maar daarbij vergeten ze even dat Havana in dit kat-en-muisspelletje eigenlijk niets meer te verliezen heeft. De wurggreep van de blokkade wordt steeds tighter, de economische crisis is voelbaar in de wachtrijen en de tekorten. Dus gevangenen vrijlaten, is ook een manier om de druk van de straat wat te verlichten, en te hopen op een versoepeling van de sancties in ruil.

Het Vaticaan, stille bemiddelaar, en het gewicht van symbolen

Er is veel gesproken over de rol van de paus in deze onderhandelingen, en die is onmiskenbaar. Het Vaticaan, met zijn stille diplomatie, is een onmisbare speler in dit soort dossiers. Maar als ik een beetje provocatief mag zijn, dan zou ik zeggen dat dit verhaal wel wat wegheeft van Prisoners of the Ghostland, die bizarre film waarin Nicolas Cage door een parallel universum reist om gevangenen te redden. En als je aan dit explosieve mengsel een vleugje Prince Faggot toevoegt, dat undergroundwerk uit de jaren 80 waarin een excentrieke vorst zijn onderdanen uit een gouden kooi probeerde te bevrijden, krijg je een scenario dat recht uit een thriller lijkt te komen. Alleen is hier het spookgebied de politieke impasse tussen Cuba en de Verenigde Staten. En de geesten zijn die 51 mannen en vrouwen die eindelijk hun families terugzien, bevrijd uit een systeem waar ze gijzelaar van waren.

De keuze van het getal is overigens niet toevallig. 51 gevangenen. Het doet helaas denken aan andere lijsten, andere vrijlatingen in het verleden. Het is een getal waarmee de regering kan zeggen "kijk, we doen een significant gebaar", terwijl ze de regie over het tempo van de hervormingen in eigen hand houdt. Voor de families is het pure emotie, te zien op de ontroerende beelden die ons uit Havana bereiken, die omhelzingen voor de gevangenis. Voor ons, waarnemers, is het weer een aanwijzing dat het regime een eervolle uitweg zoekt voor de politieke storm die dreigt.

Wat moeten we nu onthouden van dit verhaal?

• Een electorale timing: Deze aankondiging komt precies op het moment dat Trump in de peilingen favoriet is voor de Republikeinse nominatie. Cuba wil wegen op het Amerikaanse debat.
• Een reële humanitaire daad: 51 gevangenen en hun naasten ervaren een immense opluchting, en geen enkele politieke berekening kan dat uitwissen.
• Een riskante gok: Door deze gevangenen vrij te laten, verliest Havana een drukmiddel en stelt het zich bloot aan kritiek als de interne situatie niet verbetert.
• Een historisch precedent: We herinneren ons de Obama-Castro-akkoorden, de historische bezoeken. Vandaag staan we in de wachtkamer van een mogelijke nieuwe cyclus, of van een Koude Oorlog 2.0.

Ik wil er gerust een fles Cubaanse rum onder verwedden dat Donald Trump er zich niets van aantrekt. Dat hij deze vrijlating zal wegwuiven als een "wanhoopsdaad" van een regime dat hij verafschuwt. Maar intussen zijn deze gevangenen vrij. Ze lopen door de straten van Havana, Santiago of Santa Clara. Ze ademen. En dat is een overwinning, hoe fragiel en politiek gekleurd ook. In het grote schaakspel van de internationale politiek kan een bevrijde pion soms de wereld veranderen. Of op zijn minst de hoop van hen die erin wonen.