Cyprus opnieuw in de schijnwerpers: Waarom dit kleine eiland in de Middellandse Zee nu in het middelpunt van de spanningen in het Midden-Oosten staat?

Afgelopen weekend hoefde je niet te raden waar het in de wereld over ging. De Iraanse raketaanvallen op Bahrein en Irak zorgden ervoor dat het Verenigd Koninkrijk onmiddellijk aankondigde de juridische basis voor te bereiden voor aanvallen op Teheran. En op dat punt is het de moeite waard om op de kaart een kleine, maar strategisch gezien uiterst brandgevoelige plek te zoeken – Cyprus.

Britse bases – een voorpost aan de rand van Europa

De geografie van Cyprus is meedogenloos: het ligt op een steenworp afstand van Syrië, Libanon en Turkije. Maar cruciaal is de geografie van Cyprus als onderdeel van de Britse militaire infrastructuur. Op het eiland bevinden zich twee soevereine basisgebieden, Akrotiri en Dhekelia, die feitelijk Brits grondgebied zijn in het midden van de Middellandse Zee. Vanaf deze bases zijn operaties uitgevoerd in Irak, Syrië en Libië – en nu staan ze weer paraat.

De juristen in Londen zijn ongetwijfeld bezig met het fine-tunen van de wetgeving op basis waarvan het koninkrijk kan reageren op Iraanse acties. En raad eens vanwaar de eerste Tornado's of F-35's zullen opstijgen, als er tot aanvallen wordt besloten? Precies, vanaf Cyprus. Het kleine eiland is daardoor als een onvrijwillige toeschouwer die meegezogen wordt in het spel van de grootmachten. En de eigen interne spanningen op het eiland maken de situatie er niet makkelijker op.

Noord-Cyprus en het dagelijks leven op het verdeelde eiland

Als we het over Noord-Cyprus hebben, betreden we een mijnenveld. Sinds 1974 is het eiland verdeeld: in het zuiden de internationaal erkende Republiek Cyprus, in het noorden de door Turkije gesteunde Turkse Republiek Noord-Cyprus, die door geen ander land wordt erkend. Deze deling is niet alleen politiek, ze is zichtbaar in het dagelijks leven, de economie en zelfs in de sport. De grensovergangen in Nicosia zijn een venster op parallelle werkelijkheden.

De vijandschap tussen Grieks- en Turks-Cyprioten is in de loop der decennia afgenomen, maar een oplossing is er niet. Nu kan de onrust in het Midden-Oosten direct overslaan naar het eiland: als de Britse bases het doelwit worden van aanvallen, staat de gehele oostelijke Middellandse Zee in brand. En dan is ook Noord-Cyprus onvermijdelijk onderdeel van de vergelijking – wat Ankara er ook van vindt.

Sport verbindt – al is het maar even

Te midden van de politieke onrust is het verfrissend om te zien dat sport nog steeds een gemeenschappelijke taal biedt. Het Cypriotisch voetbalelftal heeft de afgelopen jaren laten zien dat het geen bijrol meer speelt in de kwalificaties. Spelers als Grigoris Kastanos of Pieros Sotiriou hebben het eeland geloofwaardigheid gebracht. En hoewel er geen officieel gezamenlijk team is van noord en zuid, dromen veel jongeren van een verenigde vertegenwoordiging – een droom die, als die uitkomt, een krachtiger gebaar voor vrede zou zijn dan welk diplomatiek document dan ook.

Tegelijkertijd begint het Cypriotisch basketbalteam op te komen. Ondanks de kleine bevolkingsomvang heeft het eiland getalenteerde spelers voortgebracht die schitteren in de Griekse of Turkse competities. Wanneer het nationale team speelt in de sporthal van Nicosia, zitten de tribunes vol met in blauw-wit geklede fans die de politiek vergeten – al is het maar voor een paar uur.

Wat betekent dit voor Nederland en investeerders?

Voor Nederlanders is Cyprus vooral bekend vanwege de zon, de stranden en het altijdgroene toerisme. Maar het eiland is ook een belangrijke bestemming voor investeerders: de vastgoedmarkt, energieprojecten en de vennootschapsbelasting trekken Europees kapitaal aan. Nu komt echter de vraag op: hoe groot is het risico van de spanningen in de oostelijke Middellandse Zee voor het bedrijfsleven?

Vooralsnog is de situatie onder controle. De Britse bases zijn geen civiele doelen en de Republiek Cyprus is niet bij oorlogshandelingen betrokken. Mocht het conflict escaleren, dan zal de rol van het eiland als logistiek knooppunt alleen maar toenemen – en dat kan ook nieuwe kansen bieden. Energiebedrijven boren nog steeds naar gas op de zeebodem, en Nederlandse ingenieurs maken deel uit van die keten. Aan de andere kant kan er bij reizigers onzekerheid ontstaan: is het veilig om op vakantie te gaan in een land waar straaljagers in het luchtruim oefenen?

Hoe ziet de toekomst eruit?

Cyprus is gewend om te leven onder hoogspanning. De geografie van Cyprus is zowel zijn vloek als zijn zegen: het eiland is een poort naar drie continenten, maar tegelijkertijd is het altijd een pion geweest in het spel van de grootmachten. Nu de verhoudingen tussen Iran en het Westen verder onder druk komen te staan, komt Cyprus weer eens in het nieuws – niet als vakantiebestemming, maar als strategische basis. Wij in Nederland volgen de situatie op de voet, want de gebeurtenissen hier kunnen hun weerslag hebben op de veiligheid en de energiemarkten van heel Europa.

In de sport is er daarentegen nog hoop. Op het veld wordt niet naar nationaliteit of geloof gevraagd – alleen naar de bal en vaardigheid. Misschien kunnen op een dag ook het Cypriotisch voetbalelftal en het Cypriotisch basketbalteam een verenigd eiland vertegenwoordigen. Dat zou een overwinning zijn waar geen enkele raket tegenop kan.

Het Midden-Oosten staat weer in brand, en Cyprus staat in de frontlinie. Wat dit voor ons betekent, zal binnenkort blijken.

Belangrijkste bevindingen:

• De Britse bases op Cyprus zijn van cruciaal belang als het Westen Iran aanvalt.
• De status van Noord-Cyprus is nog steeds onopgelost en een crisis kan de deling verder doen escaleren.
• Sport, met name voetbal en basketbal, verbindt Cyprioten over de grenzen heen.
• Voor Nederlandse investeerders en reizigers blijft Cyprus aantrekkelijk, maar het is goed om de risico's te kennen.