Opera als venster op wereldbrand: Waarom we juist nu de juiste vorm van leren en leraren nodig hebben

Toen ik zaterdagavond de Opera-browser opende en door het nieuws scrolde, was de wereld wederom veranderd. Vanuit Teheran flitsten beelden voorbij die ik niet had verwacht te zien: rookpluimen en de met tranen gevulde gezichten van Iraanse nieuwsankers, terwijl ze hun volk moesten vertellen dat de langdurige geestelijk leider van het land, ayatollah Ali Khamenei, was omgekomen bij een gezamenlijke aanval van de VS en Israël. Juist op zulke momenten besef je hoe immens belangrijk niet alleen de nieuwsvoorziening is, maar ook de manier waarop we leren om deze nieuwe, angstaanjagend complexe wereld te begrijpen.

Toen ik me verdiepte in de gang van zaken, ontvouwde zich een operatie die qua omvang van een geheel andere orde was dan de zomerse 12-daagse oorlog tussen Iran en Israël. Dit was een aanval recht op de kop van de hydra. Inlichtingendiensten hadden maandenlang de bewegingen van Khamenei gevolgd, zijn dagelijkse routine, zelfs zijn communicatiepatronen. Ze wachtten op dat zeldzame moment waarop alle leiders zich op dezelfde locatie zouden bevinden. Dat moment brak zaterdagochtend aan, toen de veiligheidsraad en de defensie-elite bijeenkwamen in het regeringsdistrict van Teheran. De voor de nacht geplande aanval werd snel omgezet in een dagoperatie met een vooraf bepaald tijdstip – en met precisievuur werden alle drie de gebouwen gelijktijdig verwoest.

Een geschiedenisles en het dilemma van Oppenheimer

Dit is een historisch moment, weergaloos sinds de revolutie van 1979. De in ballingschap levende zoon van de sjah, Reza Pahlavi, verklaarde reeds dat de Islamitische Republiek haar langste tijd heeft gehad. Maar wat betekent dit voor ons, gewone Nederlanders, die het nieuws vanaf onze eigen bank lezen?

Op dit punt komt onvermijdelijk Oppenheimer in me op. Het gaat niet alleen om de dreiging van kernwapens, hoewel het officiële standpunt reeds belooft "de Iraanse raketten met de grond gelijk te maken". Het gaat om een breder fenomeen: het tweeledige gebruik van kennis en technologie. Net zoals de door Oppenheimer ontwikkelde atoombom de wereld veranderde, is ook de hedendaagse technologie – zoals de alledaagse Opera-browser – een tweesnijdend zwaard. Het is een venster op de wereld, maar tegelijkertijd een platform waarlangs zowel waarheid als leugen zich verspreiden. Dezelfde tools waarmee deze gerichte aanval om Khamenei te doden werd gepland, zijn die waarmee het Iraanse volk nu probeert te organiseren en waarmee hun communicatie wordt getracht te verbreken. Volgens ingewijden is de internetverbinding in het land bijna volledig verbroken.

De rol van de leraar in de nieuwe wereldorde

In deze chaos springt één ding boven alles uit: de rol van de leraar en van leren. We kunnen onze kinderen niet langer opvoeden om de wereld in zwart-wit te zien. Dit is geen film met duidelijke helden en schurken. Op straat in Teheran zouden zowel vreugdekreten als door verdriet overmande mensen te horen zijn.

• Kritisch denken: We moeten leren desinformatie te herkennen, wanneer nieuwszenders de enen bestempelen als "martelaren" en de anderen als "terroristen".
• Context begrijpen: Waarom handelen Israël en de VS juist nu? En waarom bood het Russische leiderschap onmiddellijk diep medeleven aan met de "moord" op Khamenei?
• Beheersing van tools: We moeten digitale tools – browsers, leerspellen – kunnen gebruiken, niet alleen voor vermaak, maar als instrumenten voor diepgaande kennisvergaring.

Ik kan me slechts voorstellen hoe het is om juist nu leraar te zijn in Iran of Israël. Hoe leg je aan leerlingen uit dat de wereld in brand staat? Hoe krijg je hen zover te geloven dat leren ertoe doet, terwijl de raketten fluiten? Of hoe kadert een Nederlandse geschiedenisleraar dit moment, waarop oude, aangeleerde structuren voor onze ogen afbrokkelen?

Hoe nu verder?

Het lijkt erop dat we nog maar aan het begin staan. De operatie van de Israëlische strijdkrachten heet "Operatie Roaring Lion" en is nog maar net begonnen. De gevechten kunnen dagen duren, en de Iraanse tegenaanvallen hebben al slachtoffers geëist in Abu Dhabi en Tel Aviv. Hoewel bronnen suggereren dat de Amerikaanse regering hint dat een "nieuw mogelijk leiderschap" open zou staan voor onderhandelingen, ligt de focus momenteel volledig op militair geweld.

Te midden van dit alles blijft ieder van ons één taak: een actieve leerling zijn. We kunnen onze ogen niet sluiten. We moeten betrouwbare bronnen volgen, vragen stellen en ernaar streven te begrijpen. En wanneer we onze computer aanzetten en Opera of een andere browser openen, moeten we onthouden dat het niet slechts een bron van vermaak is – het is een instrument voor beschaving en overleving te midden van een versnellende chaos.