Yariv Levin: De man die Israël in een constitutionele storm stort

Als je de afgelopen tijd de krantenkoppen over het Midden-Oosten hebt gevolgd, dan duikt de naam Yariv Levin steeds vaker op. Maar om de fundamentele verschuivingen in de Israëlische politiek echt te begrijpen, moet je verder kijken dan het gebruikelijke coalitiegedoe. Je moet je richten op de man die stil—en soms heel luidruchtig—bezig is met het construeren van wat wel eens de meest ingrijpende machtsstrijd zou kunnen zijn die het land in decennia heeft meegemaakt.

Dit is niet zomaar een politiek gekibbel. Het is een regelrecht constitutioneel drama, en Levin staat pal in het epicentrum. Vergeet die saaie titels; zie hem als de architect van een nieuwe juridische orde, een politicus die niet bang is om het hoogste rechtscollege van het land precies te vertellen waar het aan toe is. En op dit moment is elke politieke waarnemer in Jeruzalem aan zijn scherm gekluisterd om zijn volgende zet te zien.

Een directe uitdaging aan het Hooggerechtshof

Het meest directe breekpunt? De rechterlijke macht zelf. Al meer dan een jaar speelt Levin een riskant spel met het rechtssysteem. Als minister van Justitie is hij voorzitter van de Commissie voor de Benoeming van Rechters—het orgaan dat verantwoordelijk is voor het invullen van vacante zetels in de rechtbank. Het probleem? Hij weigert pertinent om haar bijeen te roepen. Nu tientallen vacatures zich opstapelden, was het hof er uiteindelijk klaar mee en vaardigde een voorwaardelijk bevel uit waarin Levin moest uitleggen waarom hij niet handelde. Je zou denken dat een regeringsminister uiterst omzichtig te werk zou gaan wanneer hij wordt geconfronteerd met een bevel van het Hooggerechtshof. Maar niet deze minister.

Tijdens een besloten bijeenkomst in Jeruzalem werd hem onlangs ronduit gevraagd of hij een definitieve uitspraak zou gehoorzamen. Zijn antwoord klonk allesbehalve als een eed van trouw aan het primaat van de rechter. "We zullen wel zien," zei hij, eraan toevoegend dat iedereen die denkt hem met dwang tot actie te kunnen bewegen, een "grote vergissing" maakt. Hij presenteerde het als een strijd voor de democratie zelf, met het argument dat de huidige samenstelling van de commissie indruist tegen de wil van het volk. Het forceren van benoemingen waar hij het niet mee eens is, zou volgens hem de werkelijke onrechtvaardigheid zijn.

Dit gaat verder dan procedurele halsstarrigheid. Levin heeft nooit onder stoelen of banken gestoken wat zijn uiteindelijke doel is. Hij heeft vertrouwelingen expliciet verteld dat als de huidige coalitie de volgende verkiezingen wint, dit een mandaat zal zijn om "het Hooggerechtshof vanaf de grond af aan te veranderen." Het gaat hem niet om kleine aanpassingen; het gaat om een fundamentele herstructurering van de machtsbalans tussen de Knesset en de rechterlijke macht—een visie die de vorige keer dat hij ermee kwam, leidde tot massale protesten.

Het gratieprobleem: Zich terugtrekken

Natuurlijk kun je het in 2026 niet over Yariv Levin hebben zonder de olifant in de kamer te benoemen: het gratieverzoek van premier Benjamin Netanyahu. Dit is waar het politieke slappe koord flinterdun wordt.

Netanyahu, die momenteel terechtstaat op beschuldiging van corruptie, diende maanden geleden een gratieverzoek in. Onder normale omstandigheden zou de gratieafdeling van het ministerie van Justitie dit beoordelen en haar aanbeveling doorsturen naar president Isaac Herzog, die als enige de constitutionele bevoegdheid heeft om gratie te verlenen. Maar Levin zit in een lastig parket. Hij is een nauwe bondgenoot van Netanyahu. Om onvermijdelijke beschuldigingen van belangenverstrengeling te voorkomen, die het hele proces in juridisch moeras zouden kunnen laten vastlopen, deed hij een berekende zet: hij trok zich terug en schoof de hele bureaucratische hete aardappel door naar minister van Erfgoed Amichai Eliyahu.

En hier wordt het interne drama nog dikker. Hoewel Levin zich terugtrok, is van binnenuit het ministerie van Justitie vernomen dat het ambtelijk apparaat er geen doekjes om wond. Bronnen bevestigen dat de gratieafdeling een juridisch advies uitbracht waarin werd aanbevolen het verzoek af te wijzen. De redenering is steekhoudend: Netanyahu's proces loopt nog, er is geen definitieve veroordeling, en belangrijker nog, de premier heeft geen schuld bekend noch spijt betuigd—voorwaarden waarvan het hof eerder heeft aangegeven dat ze zelfs voor gratie vóór een veroordeling noodzakelijk zijn.

Dus de juridische professionals zeggen "nee". Maar Eliyahu, Levins vervanger, is een extreemrechtse politicus waarvan verwacht wordt dat hij Netanyahu steunt. Hij heeft de procureur-generaal al bekritiseerd vanwege vertragingen en noemde de kwestie er een die de "onmiddellijke aandacht" van de president behoeft. Het schetst een scherp contrast: het juridische advies van de ambtelijke dienst versus de loyaliteit van de politieke top.

De internationale dimensie en wat nu?

Alsof de binnenlandse druk nog niet genoeg was, trekt dit verhaal ook internationaal de aandacht. Het is een publiek geheim in Jeruzalem dat een voormalige Amerikaanse president onlangs president Herzog belde met ongezouten advies—de vertraging een schande noemend en stellende dat de premier vrij moet zijn van juridische "afleiding" om zich op staatszaken te kunnen concentreren. Herzogs entourage reageerde fel met de herinnering dat Israël een "soevereine staat is die wordt bestuurd door de rechtsstaat" en dat besluiten worden genomen zonder externe druk.

Dus, waar staan we nu eigenlijk voor? Een politieke thriller in drie bedrijven:

• De impasse met het hof: Yariv Levin versus het Hooggerechtshof over rechterlijke benoemingen. Hij gokt erop dat politieke macht het zal winnen van rechterlijke bevelen, en hij weigert te knipperen met zijn ogen.
• De gratiegok: De professionals zeggen nee, de politieke benoemden zeggen ja, en de bal ligt nu nadrukkelijk bij president Herzog. Zal hij het ambtelijk advies volgen of buigen voor politieke druk uit zijn eigen coalitie?
• Het verkiezingsreferendum: Levin heeft de aanstaande verkiezingen neergezet als een direct referendum over de rechterlijke macht zelf. Een overwinning voor de huidige coalitie zou worden gezien als een groen licht om door te gaan met zijn hervormingen.

Of je hem nu ziet als een hervormer die vecht tegen een machtoverschrijdende rechterlijke macht, of als een politicus die zijn macht consolideert, één ding is zeker: Yariv Levin is niet zomaar een minister. Hij is de man die Israël dwingt te beslissen wat voor soort democratie het wil zijn. En vanaf waar wij zitten, lijkt hij geen millimeter in te binden.