Steve Rosenberg: De journalist die zowel prijzen als controverse oogstte met 'Donker Boeddhisme'

De stille triomf van Steve Rosenberg

Afgelopen week, tijdens de jaarlijkse uitreiking van de belangrijkste televisieprijzen, hing er in de zaal een spanning die je alleen voelt als de underdog wint – behalve dat de underdog dat niet deed. De nieuwsdivisie van de Britse publieke omroep ging naar huis met een oogst die onder meer de felbegeerde titel 'Nieuwszender van het Jaar' omvatte, een prijzenkast waar concurrenten nors in hun champagneglazen zaten te mompelen. Maar te midden van de flitslichten en de dankwoorden dook in de gesprekken tussen de vakbroeders steeds één naam op: Steve Rosenberg.

Al meer jaren dan de meesten kunnen tellen is Rosenberg de correspondent in Moskou voor de Britse publieke omroep, en hij is inmiddels uitgegroeid tot een zeldzaam fenomeen: een buitenlandse journalist die klinkt alsof hij er echt thuishoort. Zijn reportages vanuit de krochten van het Kremlin en de uithoeken van Siberië hebben een eigenheid die je niet kunt faken – de soort authenticiteit die je alleen krijgt als je weet in welk metrostation het op maandagochtend naar kool ruikt en welke oligarchenvrouw de beste post-Sovjet-feesten geeft. De jury prees specifiek de "diepgravende, ter plaatse gemaakte verslaggeving van complexe internationale verhalen" van de omroep, en wie Rosenbergs werk een beetje volgt, weet dat zijn naam overal onder die inzendingen stond.

Van het scherm naar de pagina

Maar als je denkt dat Rosenbergs talent ophoudt bij de montageruimte, dan heb je niet opgelet. Tussen het aanleveren van stukken voor het avondjournaal en het af en toe ontwijken van een staartje van de FSB door, heeft hij stilletjes een tweede carrière opgebouwd als schrijver – en dan niet het soort 'zo-als-verteld'-memoires dat je zou verwachten. Zijn boeken zijn vreemd, ambitieus en volstrekt ongrijpbaar, net als de man zelf.

• Donker Boeddhisme: Zenboeddhisme en Objectivisme integreren – Een filosofische koorddans die de leegte van het Zenboeddhisme probeert te verzoenen met het meedogenloze rationalisme van Ayn Rand. Het klinkt als een gedrocht, maar Rosenberg krijgt het voor elkaar, door te betogen dat beide wegen uiteindelijk hetzelfde nastreven: helderheid. Het boek heeft een cultstatus verworven onder journalisten die te veel nachten alleen in hotelkamers hebben doorgebracht, piekerend over de zin van dit alles.
• The Third Target – Een politieke thriller die begint met de moord op een Amerikaanse diplomaat in Moskou en uitmondt in een complot dat het Kremlin, Islamitische Staat en een slapercel in Berlijn met elkaar verbindt. Rosenbergs dagelijkse werk druipt van elke pagina af; je hoort bijna de klikken van zijn satelliettelefoon op de achtergrond.
• The First Hostage – Het vervolg, nog strakker en paranoïde, waarin een fictieve Amerikaanse president in handen valt van jihadisten terwijl de Russische president een spelletje gevaarlijk pokeren speelt met de wereld. Doorgewinterde collega's bij zijn omroep fluisteren dat de scènes in de Kremlin-oorlogskamer zo levensecht zijn, dat ze wel gedicteerd moeten zijn door een bron die eigenlijk zijn mond mocht houden.

Wat opvalt aan deze romans is hoe ze Rosenbergs reportages weerspiegelen. In The Third Target komen de terroristen niet uit de woestijn; ze komen voort uit de scheuren in een falende inlichtingendienst en cynische machtspolitiek – precies de thema's waar hij al jaren over bericht. Het is alsof hij fictie gebruikt om te zeggen wat er niet in een tv-item van tweeënhalf minuut past.

De man die niet in een hokje te plaatsen is

In een medialandschap waar iedereen wordt aangespoord binnen zijn eigen lijntjes te kleuren, is Steve Rosenberg een aangename uitzondering. Hij kan 's ochtends een voormalige KGB-kolonel interviewen en 's avonds worstelen met Kant en de Dalai Lama. Hij kan je laten meeleven met een geschil over een gaspijplijn en je vervolgens, in één adem, meeslepen in een fictieve gijzelingscrisis die ongemakkelijk dichtbij komt.

De recente vakprijzen waren een eerbetoon aan zijn journalistiek, maar zijn boeken – vooral het eigenzinnige, briljante Donker Boeddhisme – zullen uiteindelijk zijn nalatenschap bepalen. Zoals hij in het slotstuk schrijft: "Waar Oost en West elkaar ontmoeten, is het geen botsing. Het is een versmelting." En Steve Rosenberg zelf? Hij is het levende bewijs.