Kan de NDP weer opstaan? Een blik op de eindsprint van de spannende leiderschapsverkiezing

Ik ben lang genoeg in de politieke keuken om me te herinneren dat de NDP de grote partijen ooit echt het vuur aan de schenen kon leggen. En nu? Terwijl we de eindsprint van deze leiderschapsrace ingaan, voelt het alsof de partij in de afgrond staart. De stemming is deze week geopend en tegen 29 maart in Winnipeg weten we wie er dapper — of gek — genoeg is om de New Democrats terug te trekken van de rand van de afgrond.

Laten we eerlijk zijn: na de vernietigende nederlaag van 2025, waarbij Jagmeet Singh zijn eigen zetel verloor en de fractie slonk tot een handjevol leden, is dit niet zomaar een leiderschapsstrijd. Het is een zoektocht naar politieke wederopstanding. Met nog maar zes zetels in het Lagerhuis, en terwijl Mark Carney's Liberalen en Pierre Poilievre's Conservatieven de dienst uitmaken in de media, moet de nieuwe leider helemaal opnieuw beginnen. Het is zo'n politieke woestijn waar zelfs de meest doorgewinterde rot het bijltje erbij neer zou gooien en makelaar zou worden.

De Drie Zwaargewichten (en de Rest)

Vijf namen staan op het definitieve stembiljet, maar iedereen die het een beetje volgt weet dat dit eigenlijk een driegevecht is. Je hebt de activistische filmmaker met een bekende achternaam, het zittende Kamerlid dat weet hoe ze moet winnen in Alberta, en de vakbondsbonze die vindt dat de partij haar wortels is vergeten. Dit is de stand van zaken:

• Avi Lewis: De geldmachine, die voor zover ik heb gehoord meer dan 1,2 miljoen dollar heeft opgehaald. Hij verkoopt grote ideeën — zoals supermarkten in publieke handen — om de crisis rond de kosten van levensonderhoud te bestrijden. De linkse achterban is dol op hem, maar kan hij het socialisme ook verkopen buiten het centrum van Toronto? Dat is de vraag van een miljoen.
• Heather McPherson: Het Kamerlid uit Edmonton is de enige kandidaat met een zetel in het parlement, en zij voert het "ik kan echt winnen"-argument op. Ze heeft bewezen dat ze een kiesdistrict in Alberta kan veroveren — tweemaal toe. Haar boodschap is een gestage, pragmatische wederopbouw, en zij is de favoriet van degenen die straks echt in het parlement zitten.
• Rob Ashton: De vakbondsleider van de havenarbeiders doet mee als de pure arbeiderstribuun. Hij hamert erop dat de NDP niet meer met werkende mensen praat. Zijn focus ligt strikt op werknemers, huisvesting en de strijd aangaan met de "heersende klasse". Hij heeft de vakbonden achter zich, maar kan hij ook buiten die basis voet aan de grond krijgen?
• Tanille Johnston & Tony McQuail: Johnston, de eerste Inheemse vrouw die meedoet aan de leiderschapsrace, brengt een nieuw geluid over een basisinkomen en Inheemse rechten. McQuail, de biologische boer, is de nestor van duurzaamheid. Beiden voegen belangrijke stemmen toe, maar zijn organisatorisch gezien kansloos.

De Provinciale Weerkaatsingen: De Factor Eby, McGowan en Pancholi

Terwijl de federale partij zich aan het herpakken is, doen de provinciale afdelingen hun eigen ding — en het contrast is onmogelijk te negeren. In Brits-Columbia staat David Eby's NDP er rooskleurig voor met een flinke voorsprong in de peilingen. Ik bedoel, die man heeft het provinciale leiderschap eigenlijk al bij acclamatie gewonnen. Het laat zien dat het merk NDP niet overal dood is; het heeft gewoon de juiste boodschapper nodig.

Maar de provinciale races bevatten ook een waarschuwing, vooral in het westen. Herinner je je de eerdere NDP-leiderschapsrace in Alberta nog? Gil McGowan moest zich terugtrekken omdat hij het geld niet bij elkaar kreeg. Zijn vertrek begin 2024 veranderde de race compleet, wat bewijst dat zelfs als je de juiste ideeën hebt om de arbeidersklasse terug te winnen, je zonder oorlogskas nergens staat. En dan had je Rakhi Pancholi, die met veel bombarie in de Albertanase race stapte, om er vervolgens weer uit te stappen en haar steun achter Naheed Nenshi te gooien. Het is een bloedspelletje, mensen.

Deze provinciale dynamiek is belangrijk omdat de nieuwe federale leider nauw zal moeten samenwerken met populaire provinciale premiers als Eby en Manitoba's Wab Kinew. Als de nieuwe partijleider te radicaal of te wereldvreemd is, riskeren ze wrijving met de enige NDP-regeringen die ook echt, je weet wel, regeren.

Wat gebeurt er op 29 maart?

Deze race is berucht lastig te voorspellen. Er is geen publieke peiling onder de leden, dus we moeten het doen met indicatoren als fondsenwerving en steunbetuigingen van vakbonden. Lewis heeft het geld en de naamsbekendheid (zijn grootvader David Lewis leidde de federale partij, en zijn vader Stephen leidde de Ontario-NDP). McPherson heeft de mankracht aan de basis en de parlementaire ervaring. Ashton heeft de vakbonden achter zich.

De NDP werkt met een voorkeursstemmen systeem, wat betekent dat de tweede keus van de Johnston- en McQuail-stemmers wel eens de koningsmakers kunnen zijn. Als Lewis te links is voor de pragmatici, en Ashton te veel op de vakbond gericht voor de activisten, dan zou McPherson in de latere rondes zomaar als consensuskandidaat uit de bus kunnen komen.

Wie er ook wint, diegene stapt in een wespennest. De Liberalen onder Carney hebben een groot deel van het centrumlinkse gedachtegoed overgenomen, en de Tories bijten stukken van de arbeidersstem af die ooit NDP-territorium was. De nieuwe leider moet een verbrijzelde fractie weer opbouwen, geld inzamelen en de partij op de een of andere manier weer relevant maken. Het is een uiterst moeilijke opgave — maar zoals Jack Layton in 2011 bewees, is een moeilijke opgave soms alles wat je nodig hebt. Over twee weken weten we of de partij haar volgende grote hoop heeft gevonden.