Japan schudt weer! Van de Nankai-Trog-aardbevingsvoorspelling tot aan de noodapp – wat je nu moet weten over rampenpreventie

Ging die app met aardbevingswaarschuwingen de afgelopen dagen bij jou ook weer tekeer? Eerlijk gezegd, mijn vriendengroep in Tokio was gisteravond niet meer stil; iedereen vroeg zich af of we weer een schok hadden gehad. De eerste gegevens uit de ingewijdenkringen gaven aan dat het epicentrum voor de kust van Kyushu lag. De magnitude was weliswaar niet zo schokkend, maar omdat de beving zo ondiep was, was hij tot in Kansai duidelijk voelbaar. Als doorgewinterde die hier al meer dan tien jaar woont, moet ik zeggen: bij deze frequentie ga je toch op je hoede zijn.

Denk niet alleen aan 2011, de 'Nankai-Trog' is de echte boosdoener?

Bij elke aardbeving gaan er op internet weer talloze voorspellingen rond. De laatste tijd hoor je vaak de zogenaamde ‘aardbevingsvoorspelling voor 2025 in Japan’. Eerlijk gezegd verschijnt zo’n voorspelling om de paar jaar met een nieuwe datum, maar waarom gaf nu juist de officiële coördinatiecommissie een persconferentie? Omdat hun zorg niet uitgaat naar een specifieke ‘voorspelde datum’, maar naar de ‘Nankai-Trog’, die al langer in de belangstelling staat van wetenschappers.

Herinneren we ons nog de les van de zeebeving voor de kust van Tohoku in 2011 (beter bekend als de tsunami van 11 maart)? Dat was een zeebeving in een trog, en de Nankai-Trog is nu net zo’n opgespannen veer die een enorme hoeveelheid energie heeft opgeslagen. De evaluatie van de commissie is niet bedoeld om angst aan te jagen, maar om ons met cijfers te laten zien: de kans op een zware beving met een kracht van 8 tot 9 in de komende 30 jaar ligt tussen de 70 en 80 procent. Dit is geen zweverige voorspelling, maar een keiharde kansberekening op basis van de geologie. Dus in plaats van je elke dag af te vragen wanneer het gaat gebeuren, kun je dat getal beter zien als een herinnering. Net zoals je bij een weersverwachting met 80 procent kans op regen gewoon een paraplu meeneemt, toch?

Je smartphone is de beste helper bij een ramp

Nu we het hier toch over hebben, ik weet dat je vast wilt weten: ‘Wat kan ik nu doen?’. Het ding waar we in deze tijd het meest aan vastzitten, is onze telefoon. En die telefoon is nu ons beste hulpmiddel om in leven te blijven tijdens een aardbeving.

Ik durf te wedden dat velen van jullie meer dan één app met aardbevingswaarschuwingen op hun telefoon hebben staan, maar weet je ook hoe je hem moet gebruiken? Afgezien van de schrik wanneer je een melding krijgt, is het belangrijker dat je leert de informatie te ‘lezen’. Hier zijn een paar praktische tips die ik de afgelopen jaren heb opgedaan bij elke keer dat het schudde:

• Leer de 'verwachte seismische intensiteit' te begrijpen: Bij een waarschuwing wordt vaak eerst een 'verwachte intensiteit' getoond. Staat er een intensiteit van 3 of lager, dan kun je even op adem komen en afwachten. Maar staat er '5+ of hoger'? Wacht dan niet langer, zoek meteen dekking en blijf niet naar je scherm staren.
• Zet de machtiging voor 'noodmeldingen' aan: Niet alleen apps, maar ook het Nederlandse telefoonsysteem heeft een ingebouwd 'NL-Alert'. Zorg ervoor dat deze functie in je telefooninstellingen is ingeschakeld. De berichten van het systeem zijn soms sneller en betrouwbaarder dan die van welke app dan ook.
• Gebruik de 'meld'-functie in de app: Nadat het geschud heeft, kun je via de app kort doorgeven in welke regio je bent en wat je voelde, als je in orde bent. Deze feedback wordt gebruikt door de bevoegde instanties om de vervolginformatie bij te stellen. Zo help je met een klein gebaar ook anderen.

Laat waakzaamheid niet verslappen door 'wolf, wolf'-effect

Eerlijk gezegd, voor mensen die in Japan wonen of er regelmatig komen, is een aardbeving net zoiets als een orkaan voor de Nederlanders: je bent eraan gewend en het is vervelend, maar het hoort erbij. Maar het grootste gevaar is dat het normaal wordt. Als de waarschuwingen dagelijks afgaan, is het niet meer dan menselijk dat je denkt ‘het valt deze keer wel mee’ en dat je niet meer in actie komt.

Dit heet de ‘normaliteitsbias’ en is een grote valkuil bij rampenpreventie. Onthoud: we kunnen nooit precies voorspellen wanneer de grote klap komt, maar we kunnen wél elke keer opnieuw bepalen hoe we reageren. De volgende keer dat je telefoon afgaat, neem dan niet alleen een kijkje op social media, maar doorloop het stappenplan in je hoofd: kalmeren, schuilen, stabiliseren. Het is niets moeilijks, maar op het cruciale moment kunnen die seconden van reactie het verschil maken.