Hubert Védrine, Iran en de realiteitszin die macronie in verlegenheid brengt

Er zijn stemmen die, in de tumultueuze actualiteit, opvallen door hun helderheid. Terwijl de 24-uurs nieuwszenders zich opwinden over de aanvallen op Iran en de communicatieafdeling van het Élysée naar woorden zoekt, is er één analyse die zich boven de waan van de dag verheft: die van Hubert Védrine. De voormalige minister van Buitenlandse Zaken onder François Mitterrand en Lionel Jospin is niet het type dat toegeeft aan emotie. En juist daarom verdient zijn visie op de onthoofding van het Iraanse regime, om een term te gebruiken die nu op de voorgrond treedt, onze aandacht. Niet voor het simpele commentaar, maar voor de methode.

Het vergrootglaseffect en de blinde vlek van de realpolitik

Sinds het begin van de week regent het officiële reacties. Emmanuel Macron riep op tot de-escalatie, een houding die voormalig minister Pierre Lellouche onlangs, niet zonder ironie, vergeleek met de oproepen van de paus. Een formulering die de vraag opwerpt: wat is de waarde van moraliteit als de raketten neerregenen? Hier wordt het pragmatisme van Hubert Védrine een krachtig antidotum. Hij, die altijd de noodzaak van een onverschrokken 'realpolitik' voor Frankrijk heeft bepleit, herinnert ons er in essentie aan dat de symbolische onthoofding van een staatsapparaat nooit het einde ervan betekent. Het is een optische illusie.

Wat Hubert Védrine ons wil laten zien, is het ijsberg onder water. In Iran beperkt het regime zich niet tot een handvol generaals of een opperste leider. Het is een systeem, een politieke theologie, een wijdvertakt veiligheidsnetwerk. Geloven dat een aanval, hoe chirurgisch ook, het 'karwei zal afmaken', getuigt van dezelfde magische denkwijze die ten grondslag lag aan de interventies in Irak of Libië. Ik heb het zelf vaak herhaald op de praatprogramma's: een staat kan zijn hoofd verliezen zonder zijn ziel te verliezen. En het is die ziel, die diepe veerkracht van een sjiitisch regime in crisis, die de analyse van Hubert Védrine ons dwingt te overwegen.

Drie pijlers van Védrines visie te midden van de chaos

Om te begrijpen waarom het standpunt van de voormalige minister zo onvermijdelijk is, moeten we de logica ervan ontrafelen. Ze is gebaseerd op fundamenten die elke beslisser, van Bercy tot Davos, op dit moment zou moeten overwegen:

• Strategische nederigheid: Het Westen, en Frankrijk in het bijzonder, moet accepteren dat het niet de middelen heeft om met geweld een 'regimeverandering' te bewerkstelligen. Dat is een kostbare illusie. Hubert Védrine herinnert ons eraan dat onze macht vooral normatief en economisch is, niet militair in het Midden-Oosten.
• Dialoog tussen pragmatici: Het gaat er niet om het Iraanse regime aardig te vinden, maar om te praten met degenen die het land in handen hebben, zelfs na een onthoofding. Diplomatie is de kunst om met je vijanden te praten. Deze mogelijkheid uitsluiten, betekent het veld vrijlaten voor roofzuchtige machten zoals Rusland of China.
• De economische invalshoek: Een langdurige chaos in Teheran betekent exploderende olieprijzen, wankelende staatsschulden en knappende toeleveringsketens. Grote Franse concerns, van luxe tot energie, volgen deze schokken op de voet. Hubert Védrine heeft deze globale visie: het geopolitieke en het economische zijn twee zijden van dezelfde medaille.

Het vacuüm gelaten door macronie en de kans voor een Frans realisme

Wat opvalt in de huidige crisis is het contrast. Aan de ene kant een presidentiële communicatie die zoekt naar de 'juiste formule', aarzelend tussen Atlantische vastberadenheid en de Franse diplomatieke traditie. Aan de andere kant de kristalheldere klaarheid van een man als Hubert Védrine. Het gaat niet om politieke fictie, maar om het constateren van een vacuüm. De 'onthoofding' waar op televisie zo over wordt gesproken, creëert een onmiddellijk veiligheidsvacuüm. Wie gaat dat opvullen? De milities? De buren? De regionale mogendheden?

Voor de bedrijven en investeerders die dit lezen, is de boodschap van Hubert Védrine een alarmsignaal. Laat u niet sussen door de mediastorytelling van een 'snelle overwinning'. De werkelijkheid is veel complexer. Ze vereist dat men de volgende drie zetten op het schaakbord kan anticiperen, niet dat men de eerste genomen pion viert. Daarin schuilt de toegevoegde waarde van een analyse die losstaat van politieke stellingnames. Daar ligt de kans, voor hen die verder kunnen kijken dan de onmiddellijke horizon, om de nieuwe spelregels van een wereldomspannend spel te begrijpen, waarin het woord van een Hubert Védrine zwaarder weegt dan menig officieel communiqué. Helderziendheid is, in deze troebele tijden, het enige kompas dat telt.