Harald Hendenins laatste foto: Een zielsbezinning op de fotograaf die je stil laat staan

Als je denkt dat je het verhaal van Harald Henden kent, heb je waarschijnlijk alleen maar de oppervlakte gezien. Die oppervlakte is overigens prachtig: decennialang was hij de stille observator die de wildernis van Finland en Lapland fotografeerde met een diepe stilte, alsof die landschappen zelf ademden. Maar nu de laatste rolletjes film zijn ontwikkeld en een documentaire van een productiehuis neergedaald is in de ziel van de kijkers, besef je dat het levenswerk van Harald Bjarne Henden zoveel meer was dan alleen ansichtkaartachtige natuur.

De documentaire die nu door iedereen die naar het noordelijke licht verlangt, is bekeken, is namelijk veel meer dan een biografie. Het is een Harald Henden zijn zielsbezinning. En het is gemaakt met zoveel eerbied dat het je eigen leven in perspectief plaatst. Ik heb nog nooit meegemaakt dat een Finse natuurdocumentaire zo persoonlijk wordt. Daar is het: de man, de camera en dat oneindige verlangen naar iets wat nooit echt stil lijkt te staan.

Velen van ons kennen Harald Henden van die iconische foto waar de dageraad de bergflank doorklieft. Maar in deze documentaire zien we de andere kant. De kant waar de fotograaf niet langer de observator is, maar deel uitmaakt van dat vluchtige moment. Tussen de fotografiereizen door is er altijd de terugkeer naar het alledaagse, de fysieke belasting, en dat – hoe zal ik het zeggen – die weemoed die ongetwijfeld de metgezel is van elke authentieke schepper. In dit geval is het niet zwaar, het is warm. Precies daarom raakt het zo hard.

Waarom is nu het moment om over Harald Henden te praten?

Nu het jaar in volle gang is, is het makkelijk te vergeten wat je echt stil laat staan. Voor ons Finnen is Harald Henden er altijd geweest – op de achtergrond, in de pagina's van boeken in de boekenkast, in de landschappen van de adventkalender. Maar deze documentaire komt op het moment dat hij zelf naar de achtergrond is getreden. Het is geen droevige afscheidsparade, maar eerder een uitnodiging.

De makers van de documentaire zijn erin geslaagd de camera uit te zetten op de momenten dat dat juist nodig is. Daar komt de menselijke kant naar voren die je niet achter de sociale media-foto's vindt. Daarin is Harald Bjarne Henden geen beroemdheid, maar die kerel die weet op welk punt van het pad de beste veenbessen groeien.

Drie dingen die bijbleven van de documentaire

• De natuur was geen werk, het was thuis. Harald had het nooit over 'fotoprojecten', maar over tochten. Dat verschil is het verschil tussen hemel en aarde.
• Geluid is de helft van de sfeer. Het geluidsontwerp van de documentaire is zo zuiver dat je het krakende ijs onder de laarzen hoort. Op dat moment vergeet je dat je op de bank zit.
• Hij kon wachten. Harald Henden's bekendste les: je kunt de natuur niet haasten. Datzelfde geduld weerspiegelt zich in zijn hele levensverhaal. Hij wachtte op het juiste licht, maar ook op het juiste moment in het leven.

Er is iets moois in de manier waarop de Finse cultuur met het einde omgaat. We houden geen feesten, we houden stille momenten. Harald Henden gaf ons die stille momenten in beeld, en nu geeft de documentaire ons het verhaal erachter. Het is als een handdruk in de tijd: de kijker en de fotograaf ontmoeten elkaar in die gedeelde stilte die alleen de natuur van het hoge noorden kan bieden.

Als je iets echts zoekt voor deze week, raad ik je aan om dat oude Henden-boek tevoorschijn te halen, de documentaire te starten en de tijd te nemen. Daarin vind je de kern: dat landschappen prachtig zijn, maar dat de ziel die erdoorheen zichtbaar wordt, is wat blijft. En de ziel van Harald Henden, die schijnt erdoorheen als de winterzon.