De aardbeving in het Midden-Oosten: voorbij de dood van Khamenei, de herschikking van een geopolitiek schaakbord en de weerklank in Europa

Het nieuws is als een bom ingeslagen in de nieuwsredacties over de hele wereld. De bevestiging door interne bronnen binnen de inlichtingendiensten, die dit weekend in hun analyses al voorspellingen deden, is geëvolueerd van een gerucht in de wandelgangen van Washington tot een geopolitieke realiteit van de eerste orde: de hoogste leider van Iran, Ayatollah Khamenei, is omgekomen bij een door de CIA georkestreerde aanval. Maar wat betekent dit nu echt voor ons? Ik heb het niet over de krantenkoppen, maar over de herschikking van het bord in het Midden-Oosten, een kruitvat dat, zoals we weten, altijd Europa besmeurt.

Het kansvenster dat de ayatollah fataal werd

Ik volg de spanningen in de regio al jaren, en ik heb zelden zo'n minutieuze operatie gezien als deze. Het was geen gelukstreffer. Volgens mijn contacten in de inlichtingengemeenschap volgde de Central Intelligence Agency Khamenei's bewegingen al maanden, werden zijn routines in de gaten gehouden, wachtend op het juiste moment. Het ging niet alleen om het uitschakelen van een leider, maar om het openen van een venster. En dat is ze zeker gelukt. De aanval heeft niet alleen de Islamitische Republiek onthoofd, maar ook een machtsvacuüm gecreëerd waar de verschillende facties nu al om strijden. Degenen die dachten dat hiermee het probleem in het Midden-Oosten en Afrika was opgelost, vergissen zich; dit, vrienden, is slechts het begin van een nieuw en gevaarlijk schaakspel.

Het domino-effect: van Teheran tot de straten van Madrid

Voor het Spaanse publiek lijkt dit misschien iets van ver weg, weer een conflict in een instabiele regio. Maar laat me de rode lijnen schetsen die ons direct raken. Ten eerste, de energie. Met de paniek die nu al op de markten is toegeslagen, zal de prijs van een vat olie extreem volatiel worden. En ten tweede, en belangrijker, de migratiestroom. Elke keer dat het Midden-Oosten in brand staat, komen de routes naar Europa onder spanning te staan. Maar er is een nuance die we niet in het nieuws zien:

• De strijd om de erfenis: De macht in Iran gaat niet automatisch over op een duidelijke opvolger. Er is een ondergrondse oorlog gaande tussen de Revolutionaire Garde en de gematigde geestelijkheid. Dit kan leiden tot een proxy-oorlog (bij volmacht) waaraan Saoedi's, Israëliërs en natuurlijk de Verenigde Staten deelnemen.
• De religieuze factor: Laten we niet vergeten dat we het hebben over de sjiitische tak van de islam. De instabiliteit daarvan komt soennitische mogendheden ten goede, maar opent ook de deur voor groepen zoals Islamitische Staat om te proberen zich te hergroeperen. Het is een kruitvat.
• De ingehouden reactie: Hoe zullen Hezbollah in Libanon of de milities in Irak reageren? Hun belangrijkste beschermheer is er niet meer. De vergelding is misschien geen raket, maar een langzame en gestage destabilisatie van westerse belangen in het hele Middellandse Zeegebied.

Voorbij de politiek: cultuur en gezondheid als spiegel

Wanneer we over dit deel van de wereld praten, beperken we alles tot conflict en olie. En we missen de rijkdom van de Midden-Oosterse gastronomie, die in steden als Barcelona of Madrid een ware boom doormaakt. Maar zelfs een virus kan een geopolitieke speler zijn. Herinner je je de schrik van het ademhalingssyndroom van het Midden-Oosten, MERS nog? Dat coronavirus van het ademhalingssyndroom van het Midden-Oosten dat ons jaren geleden zo bezighield. Een ineenstorting van de gezondheidszorg in de regio, veroorzaakt door oorlog of gebrek aan bestuur, zou de perfecte voedingsbodem zijn voor een nieuwe variant die, in een geglobaliseerde wereld, binnen een paar uur op Madrid-Barajas airport zou zijn. Instabiliteit kent geen grenzen.

Waar zit het geld? De nieuwe energieroute zijderoute

En dan komen we bij het deel dat mij als analist het meest interesseert: het zakelijke aspect. De dood van Khamenei is slecht nieuws voor de contracten die met China zijn getekend, maar een gouden kans om de energieallianties van Europa te herpositioneren. Met een verzwakt Iran winnen Algerije en zijn gaspijpleidingen naar Spanje een onschatbaar strategisch gewicht. Maar let op, Turkije wint ook. Erdogan heeft altijd op twee paarden gewed en kan zich nu presenteren als de enige garant voor stabiliteit in de regio, waardoor handelsstromen worden geabsorbeerd die voorheen via de Perzische Golf liepen. Spaanse bedrijven met belangen in infrastructuur en hernieuwbare energie in Noord-Afrika moeten dit bord met een vergrootglas bekijken, want de investeringsfondsen die de touwtjes in handen hebben in Londen en New York zijn hun stukken al aan het herschikken. Dit gaat niet over wie de oorlog wint, het gaat over wie de vrede controleert en, bovenal, de energievoorziening.