Scream 1: Waarom de eerste schreeuw nog naklinkt met het succes van deel 7

Er zijn van die kreten die decennia overbruggen. Afgelopen donderdag, na een uitverkochte voorstelling van Scream 7 in Parijs, voelde ik die trilling nog in de zaal. De toeschouwers – een mix van dertigers met nostalgie en tieners die de franchise ontdekken – gilden tegelijk; een collectieve reflex die alleen horrorfilms kunnen ontlokken. En natuurlijk moest ik terugdenken aan 1996. Aan die allereerste keer dat ik Scream 1 zag, het Ghostface-masker, de stem van de moordenaar aan de telefoon. Destijds hadden we het nog niet over aandachtseconomie. Nu, met de publicatie van het boek Stolen Focus: Why You Can't Pay Attention, vragen we ons af hoe een simpele filmreeks ons nog steeds twee uur lang van onze telefoon kan losweken. Het antwoord ligt misschien in die oerkreet.

De zevende schreeuw: een terugkeer naar de basis die scoort

Laten we naar de cijfers kijken: Scream 7 heeft net de 110 miljoen dollar wereldwijd overschreden, een uitzonderlijk resultaat voor een pure horrorfilm in 2026. De eerste recensies, zelfs van de meest sceptische fans, prijzen de terugkeer naar de geest van het eerste deel. Het einde, dat ik hier niet zal onthullen, sloeg in als een bom: Neve Campbell (Sidney Prescott) keert terug in een post-creditscène die al een achtste deel belooft. Maar wat echt opvalt, is hoe de regisseur zich heeft aangepast aan onze tijd: de tieners krijgen niet langer die beroemde call van Ghostface, ze worden lastiggevallen via datingapps. De moordenaar speelt in op onze hedendaagse angsten. En het werkt, want dertig jaar na Scream 1 loopt de machine nog steeds gesmeerd: een slimme mix van zelfspot en perfect getimede jumpscares.

Van scherm naar controller: het 'scream'-universum breidt uit

Dit succes is geen toeval. Het maakt deel uit van een veel breder ecosysteem waarin 'scream' verder reikt dan de film alleen. Neem de videogame Ice Scream 1 Évasion d'Horreur, die een heropleving beleeft op streamingplatformen: duizenden jongeren kijken naar hun favoriete YouTubers die proberen te ontsnappen uit de koelwagen achtervolgd door een nachtmerrieachtige clown. Deze interactieve ervaring verlengt het filmgevoel – de schreeuw, de angst, de ontknoping. In een heel ander register staat Seizoen 1 van Scream Queens (die knotsgekke serie van Ryan Murphy) deze week weer bovenaan de kijkcijfers op Prime Video. Abonnees herontdekken de gore-humor en venijnige oneliners van Chanel #1. Het bewijst dat het publiek hunkert naar content waar angst en satire hand in hand gaan.

En als we wat dieper graven, vinden we zelfs echo's in ogenschijnlijk verre werken. De erotische film Forbidden Lust, onlangs uitgebracht op VOD, speelt met dezelfde spanning tussen verlangen en verbod – een andere, meer intieme vorm van angst. Wat betreft het uitgeeffenomeen: het boek Stolen Focus: Why You Can't Pay Attention van Johann Hari vliegt de boekhandels uit. Het legt uit hoe onze aandachtscapaciteit wordt gekaapt door algoritmes. Ironisch genoeg is het precies deze gestolen aandacht die de horrorfilm weet terug te winnen. In de bioscoop kun je niet wegzappen, je zit gevangen in je stoel voor het scherm. Dat is misschien wel de sleutel tot het succes: het bieden van een meeslepende ervaring die geen enkele scroll kan onderbreken.

Panorama van een schreeuwende cultuur

Om dit fenomeen beter te begrijpen, hier een aantal werken die wat mij betreft de contouren van de huidige 'scream-cultuur' schetsen:

• Scream 1 (1996): de pionier die de slasher opnieuw uitvond met meta-humor en een gouden cast (Courteney Cox, Neve Campbell). Onmisbaar.
• Ice Scream 1 Évasion d'Horreur (game): een kleine indie-game die cultstatus bereikte op TikTok. Je speelt een kind dat moet ontsnappen aan een moordenaar die ijsjes verkoopt. Gegarandeerd griezelen.
• Seizoen 1 van Scream Queens (2015): de televisieveelterm. Tussen kettingzaagmoorden en bitchy oneliners, een felle satire op Amerikaanse studentenclubs.
• Forbidden Lust (film, 2025): dit passiedrama verkent de grens tussen aantrekkingskracht en gevaar. Veel critici zien er een erotische versie van de oerkreet in.
• Stolen Focus: Why You Can't Pay Attention (boek, 2022): om te begrijpen waarom we onze telefoon niet kunnen loslaten… behalve als Ghostface belt.

De commerciële waarde van de rilling

Puur zakelijk gezien is de Scream-franchise een schoolvoorbeeld. Met een gemiddeld budget van 30 miljoen dollar per film heeft ze wereldwijd meer dan 900 miljoen dollar opgebracht. Scream 7 bewijst dat een dertig jaar oude IP nog steeds enorme inkomsten kan genereren, op voorwaarde dat ze zichzelf weet te heruitvinden. De bazen van Spyglass Media hebben dat goed begrepen: ze ontwikkelen al een prequel-serie over de oorsprong van Ghostface, en de vorig jaar aangekondigde game zal personages uit de films bevatten. In een wereld waar aandacht de schaarste grondstof is, is het een kunst om een publiek 110 minuten te boeien zonder dat ze op hun tweede scherm kijken. En als de schreeuw het enige is dat ons van onze notificaties kan losscheuren, dan doen investeerders er goed aan op hem in te zetten. Dat is de paradox: in het tijdperk van gestolen focus is het de horrorfilm, met zijn oeroude griezels, die ons onze concentratie teruggeeft.

Dus de volgende keer dat je Scream in de bioscoop gaat zien, laat je gaan. Zet je telefoon uit. En wanneer je samen met de rest gilt, bedenk dan dat die schreeuw ook een daad van verzet is tegen de algehele versnippering. En dat is onbetaalbaar.