Mika Myllylä: Het verhaal van een gevallen legende – doping, schaamte en de documentaire die de mens onthult

De Finse loipes hebben zelden zoveel charisma en pure kracht gezien als Mika Myllylä met zich meebracht. Eind jaren '90 was hij een ster die feller scheen dan wie ook. Maar zoals in Griekse tragedies, zo brandde ook in Myllylä's verhaal de komeet op. Nu, meer dan een decennium na zijn dood, spreken we weer over hem. De aanleiding is tweeledig: het veelbesproken boek Gevallen legende - Mika Myllylä van Marko Lempinen en een aanstaande documentaire film, die belooft de man in een volledig nieuw licht te laten zien.

De Karelische beer die de wereld veroverde

Voor zijn val was Myllylä simpelweg onstuitbaar. Het hoogtepunt van zijn carrière was olympisch goud in Nagano (1998) en drie wereldtitels in Ramsau (1999). In totaal behaalde hij maar liefst 15 medailles op grote kampioenschappen, wat hem een van de meest succesvolle Finse langlaufers aller tijden maakt. We herinneren hem als de man die altijd nét wat meer kon hebben, die pijn kon verdragen en voor wie geen machine het haalde. Achteraf bezien was dat niet alleen de kracht van pure ambitie. Zoals openlijk in Lempinen's boek wordt gesteld, gaf Myllylä in het voorjaar van 2011 voor de rechtbank toe dat hij EPO-hormoon had gebruikt. Het was een absolutie die te laat kwam om zijn reputatie te redden, maar op tijd om de meedogenloosheid van het tijdperk te documenteren.

"Gevallen legende" en de waarheid over het dopingtijdperk

Het boek van Marko Lempinen is geen traditionele sportbiografie. Het is een duik in het diepe. Het werk gaat in op de vraag waarom Myllylä en andere Finnen hun toevlucht zochten tot verboden middelen. Het zoekt geen excuses, maar context. Het boek verwijst sterk naar het feit dat men in de begeleidingsstaf besefte: als je mee wilt doen met landen als Noorwegen, Rusland en Zweden, was er maar één optie. Dit viel uiteraard niet in goede aarde bij de concurrentie. Zweedse toppers als Torgny Mogren verwierpen de beschuldigingen volledig en eisten feiten op tafel. Maar feit is dat Myllylä deze last alleen droeg. Hij was de enige die het durfde toe te geven.

In online discussies heeft Gevallen legende - Mika Myllylä tot veel gesprekken geleid. Lezers prijzen met name Lempinen's journalistieke benadering en het feit dat eindelijk iemand de dingen bij de naam durft te noemen. Een lezer vat het treffend samen:

"Dit is het eerste echt eerlijke boek over de Finse topsport langlaufen dat ik heb gelezen. In andere boeken wordt er om het EPO-gebruik heen gedraaid, in dit boek niet."

Aan de andere kant krijgt het werk ook lof voor zijn menselijkheid. Het toont Myllylä niet alleen als atleet, maar ook als mens, die worstelde met gevoelens van ontoereikendheid en al tijdens zijn carrière zijn toevlucht zocht tot middelen.

De schaamte die nooit verdween

De WK van 2001 in Lahti waren het keerpunt. Myllylä werd betrapt op het gebruik van een bloedplasma-expander, en hoewel het niet direct EPO was, maakte het deel uit van hetzelfde systeem. Het gevolg was een schorsing van twee jaar en de afwijzing door de natie. Weinigen van ons herinneren zich hoe hard de publieke opinie hem behandelde. Zoals destijds werd geschreven, herstelde Myllylä nooit van deze schaamte. Hij voelde zich alleen, en dat gevoel vrat aan hem. Uiteindelijk verloor hij zichzelf. In zijn laatste dagen schoot hij met een geweer uit het raam van zijn huis en werd door de politie ondergebracht. Het was een triest eindstation van een reis die zo rooskleurig was begonnen in Haapajärvi.

De mens Mika - Een documentaire die alles verandert

Gelukkig wordt het verhaal hier niet gelaten. De documentaire film die in 2027 in première gaat, geregisseerd door Sean Ricks, Ville Hakonen en Jussi Sandhu, probeert Myllylä zijn menselijkheid terug te geven. De documentaire maakt gebruik van uniek zelfgemaakt videomateriaal dat Myllylä zelf heeft opgenomen. Sean Ricks, die als kind tegen Myllylä opkeek als een held, vertelt dat zijn relatie met hem door het werk is veranderd.

"Ik bewonder hem nu zelfs meer. Ik kan ook de moeilijke en menselijk zwakke momenten in zijn leven zien. Wij maken die allemaal mee," aldus Ricks.

Centraal in de documentaire staan twee woorden die het meest zijn gemist in het verhaal van Myllylä: genade en vergeving. De regisseurs hopen dat als Mika de film zou kunnen zien, hij zichzelf erin zou herkennen en zou denken dat het een eerlijk verhaal is. Het is een mooie gedachte. Misschien leren wij kijkers dan eindelijk dat er geen legendes bestaan zonder de mens.

Wat blijft er hangen?

Het verhaal van Mika Myllylä is een waarschuwing, maar ook een herinnering. Het vertelt over waar extreme competitie toe kan leiden, maar ook hoe moeilijk het is om terug te keren als je valt. Wanneer we vooruitkijken naar de documentaire die in 2027 komt, krijgen we de kans om te begrijpen. Lempinen's boek levert de feiten en onthullingen. De documentaire geeft de ziel. Samen herinneren ze ons eraan dat achter de grootste sporter slechts een mens schuilging – en die mens verdient het om in zijn geheel gezien te worden.

• Hoogtepunten carrière: Olympisch goud in Nagano (1998) en drie wereldtitels in Ramsau.
• Tragische wending: Het doping schandaal van Lahti (2001) en een levenslange schorsing.
• Nieuwe informatie: Lempinen's boek onthult de achtergronden van systematisch dopinggebruik.
• Aanstaande documentaire: De film uit 2027 richt zich via Myllylä's eigen homevideo's op genade en vergeving.

Hoewel Mika Myllylä in juli 2011 op slechts 41-jarige leeftijd overleed, leeft zijn nalatenschap voort. Nu hebben we eindelijk de middelen om die in zijn totaliteit te begrijpen.