Tussen conflict en haarlip: de Koerden van Tokio en het moment waarop cultuur een product wordt

Afgelopen week veranderde een straat in het Tokiose Shinjuku even in een Anatolisch plateau. Een man met de Turkse nationaliteit viel een politieagent aan, en achter dit incident barstte een etterende zweer rond de 'Koerden van Tokio' open. Volgens lokale bronnen uitte de gearresteerde verdachte zijn onvrede over de lokale Koerdische gemeenschap. Het is meer dan een simpele aanval. Het is een strijd om identiteit die de schaduw van een grensoverschrijdend volk, de Koerden, in de 21e-eeuwse mondiale stad doormaakt.

Het leven van een volk zonder staat in Tokio

De naar schatting 2.000 Koerden in Japan komen grotendeels uit het zuidoosten van Turkije. Ze hebben lang geleden een 'vluchtelingenstatus' aangevraagd, maar de Japanse regering erkent deze onder diplomatieke druk van de Turkse regering nauwelijks. Ankara bestempelt de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) als een terroristische organisatie en reageert gevoelig op zelfs maar politieke uitingen van Koerden op Japanse bodem. De recente botsingen in Tokio tussen Turken en Koerdische inwoners, en het incident waarbij ook de politie betrokken raakte, gaan verder dan een simpel immigrantenconflict en tonen aan dat de lange arm van Turkije zich tot in de Japanse samenleving uitstrekt.

Om hun bestaan kenbaar te maken, hebben de Koerden in Japan soms zelfs bijeenkomsten georganiseerd onder de vlag van de 'Republiek Turkije'. Deze paradoxale actie is een wanhoopskreet dat ze, hoewel ze juridisch gezien 'mensen zonder identiteit' zijn met een Turks paspoort, cultureel nooit Turk kunnen worden.

Glinsterend verzet in goud: haarklemmen en broches

Maar politieke onderdrukking en straatgevechten zijn niet het hele verhaal. Waar ik de laatste tijd oog voor heb, is een ander gezicht van de Koerden dat zich stilletjes verspreidt over wereldwijde online marktplaatsen en boetiekjes. Dat zijn de haarsieraden en borstbroches van Koerdische bruiden.

Deze accessoires, die verkocht worden onder namen als 'Herseygold 1 vergulde Turkse munt haarklem' of 'Paar vergulde legering broches Turkse Koerdische meisjes borstversiering', zijn meer dan simpele mode-items. De Arabische munt totems, geïnspireerd op Ottomaanse zilveren munten, waren een traditionele bruidsschat en identiteitssymbool voor Koerdische vrouwen voor hun huwelijk.

Het interessante punt is dat dit niet blijft bij simpele volkskunst, maar zich ontwikkelt tot een wereldwijd lifestyleproduct. Jonge Koerdische ontwerpers herinterpreteren de traditionele 'Herseygold'-techniek op een moderne manier en presenteren producten zoals:

• Vergulde broche voor Turkse Koerdische bruid: Getransformeerd van een blikvanger op een luxe jurk tot een alledaags unisex-item voor op het revers van een jasje.
• Arabische munt totem manchetknopen: Een beweging van Koerdische elitemannen om etnisch DNA in te brengen in formele mode.
• Paar vergulde legering broches: Een combinatie van Westerse brochespelden en Midden-Oosterse weelde, die niet alleen de aandacht trekt van Midden-Oosterse rijken maar ook van Europese kopers.

De commercialisering van cultuur: de rauwe kant en de kansen

Terwijl een Koerdische jongeman in Tokio op straat wordt bestempeld als 'terrorist', verdienen vrouwen van dezelfde etniciteit de kost met de verkoop van hun huwelijkshaarspelden. Deze kloof is ironisch maar tegelijkertijd de realiteit. Ik zie twee stromingen in dit fenomeen.

Ten eerste is er de culturele overlevingsstrategie. Hoe meer een volk politiek onderdrukt wordt, hoe verfijnder en commerciëler hun kunst en ambachten vaak worden. Het verloren land wordt teruggewonnen als versiering in het haar of als broche op de borst. Ten tweede is er de opkomst van een nichemarkt. Wereldwijd neemt de vraag naar exotische handgemaakte producten toe, en de fascinatie voor met name de Midden-Oosterse en Turkse cultuur heeft geleid tot een 'Ottomaanse Newtro'-hype.

Dit is een duidelijke zakelijke kans. Producten die niet alleen 'Koerdisch-stijl' zijn, maar het verhaal en de ambachtelijkheid van de maker in zich dragen, kunnen een hoge toegevoegde waarde creëren. Sommige Europese ontwerpers zijn deze munttotems al in hun collecties gaan integreren. De vraag is of dit een echte culturele uitwisseling wordt, of slechts een nieuwe vorm van culturele toe-eigening.

De rauwe sfeer van Shinjuku en het glinsterende metaal op Instagram zijn twee verschillende gezichten van hetzelfde volk. We moeten het probleem van de Koerden in Tokio niet alleen consumeren als buitenlands nieuws om te knippen en te plakken, maar we moeten in staat zijn om in een vergulde broche, gemaakt door hun handen, de 5000 jaar oude geschiedenis van omzwervingen te lezen. Dat is pas echt wereldwijd zakelijk inzicht.