Meteo, meteorieten en meer: Waarom de hemel op dit moment op tilt slaat

Heb je dat gevoel ook weleens, dat je uit het raam kijkt en de wereld buiten in het grijs is verdwenen? Die foto hierboven is geen vergeten Hollywood-film – dit is het echte leven, om precies te zijn: het oosten van Canada, ergens tussen Montreal en Québec. Terwijl wij hier in Nederland gezellig een kop koffie drinken, heeft Moeder Natuur aan de andere kant van de Atlantische Oceaan weer eens flink huisgehouden. Een winterstorm van formaat, gecombineerd met ijzel, heeft hele regio's lamgelegd. Metershoge ijslagen op auto's, takken die kreunen onder het gewicht en honderdduizenden mensen zonder stroom – dat zijn de berichten die ons deze dagen bereiken. En dan vraag je je toch af: wat is er in hemelsnaam aan de hand met ons weer? Tijd om het uitgebreid over meteo te hebben.

Ik ben geen helderziende, maar één ding kan ik je vertellen: de meteorologie is tegenwoordig belangrijker dan ooit. Vroeger keek je naar de lucht en zei je: "Het lijkt alsof het gaat regenen." Tegenwoordig simuleren we het wereldwijde klimaat op supercomputers. Diensten zoals Meteoblue (voor wie het nog niet kent: een weerinstituut uit Bazel dat extreem nauwkeurige voorspellingen levert – mijn persoonlijke favoriet voor het plannen van wandelingen) laten ons tot op het uur zien wanneer de volgende bui komt. En juist deze diensten sloegen voor Noord-Amerika al dagen van tevoren alarm. Maar de mens is nu eenmaal een gewoontedier – zolang de eerste ijspegel niet voor de deur hangt, gelooft men het niet.

Toch is het weer niet het enige aan de hemel dat ons fascineert. Terwijl we het hier hebben over regenhoeveelheden en windsnelheden, vergeten we vaak dat er daarboven nog veel meer gebeurt. We hebben het dan over rotsblokken uit de ruimte die met supersonische snelheid onze dampkring binnendringen. Een meteoor – in de volksmond vaak een "vallende ster" genoemd – is de lichtstreep die we zien wanneer zo'n brokstuk verbrandt. Als een stuk de aarde bereikt, noemen we het een meteoriet. En dan zijn er nog de meteorenzwermen, letterlijke zwermen van deze deeltjes die de aarde op haar baan om de zon doorkruist. De Perseïden in augustus of de Geminiden in december – dat zijn de klassiekers waarbij de hemel soms lijkt te branden.

Nu zou je kunnen denken, dat heeft toch niets met de storm in Canada te maken? Toch wel! Want om dit soort hemelspektakels te kunnen observeren, heb je één ding vooral nodig: een heldere hemel. En daarmee sluiten we de cirkel weer naar de meteorologie. Wat heb je aan de mooiste meteorenzwerm als er een dik wolkendek voor hangt? Precies daarom check ik voor elke geplande vallende sterren-nacht eerst de Meteoblue-app. Die vertelt me niet alleen of het bewolkt is, maar ook waar de gaten in de bewolking vallen. In combinatie met een lichtvervuilingskaart vind je zo de perfecte plekken – vaak maar een half uurtje buiten de stad.

Trouwens: de meteorologie kan ook helpen om de herkomst van meteorieten beter te begrijpen. Wanneer een hemellichaam de dampkring binnendringt, laat het een drukgolf achter die door weerstations kan worden geregistreerd. Zo konden wetenschappers bijvoorbeeld de inslag bij Tsjeljabinsk in 2013 haarfijn analyseren. Dezelfde instrumenten meten overigens ook de drukgolven van gewone onweersbuien – alleen komt er dan geen gesteente naar beneden, maar regen.

Om het wat concreter te maken, hier een klein overzicht van de meest spectaculaire meteorenzwermen van het jaar – en wat de meteorologie erover zegt:

• Perseïden (augustus): De klassieker onder de meteorenzwermen. Meestal goed zichtbaar, maar pas op voor zomerse onweersbuien die alles kunnen verstoren. Mijn tip: blokkeer de nachten van 11 op 13 augustus in je agenda.
• Geminiden (december): Eigenlijk de meest actieve zwerm, maar helaas vaak ingepakt in koude en mistige nachten. Juist in december is mist in Nederland een killer voor elke waarneming.
• Lyriden (april): De voorjaarszwerm. Vaak geteisterd door wisselvallig aprilweer – de ene keer zon, de andere keer sneeuw. Als je dan een heldere hemel treft, heb je geluk.

Wat leren we hieruit? Het weer, de meteorologie, is niet alleen een gespreksonderwerp bij de koffieautomaat. Het bepaalt mede of we een meteoriet van jewelste missen of dat we er live bij zijn wanneer de hemel oplicht. En het bepaalt of ons vliegtuig op tijd gaat of dat we in de file staan, omdat een storm zoals die in Canada hier in theorie ook mogelijk is. Gelukkig leven we in een tijd waarin we dankzij moderne modellen en platforms zoals Meteoblue altijd een stap voor zijn. Dus mensen: hoofd omhoog en ogen open! Want het volgende hemelspektakel komt eraan – mits de meteo-app meewerkt.

Blijf nieuwsgierig en bovenal: blijf droog!