Mark Rutte's evenwichtsoefening bij de NAVO: Wat zijn eerste jaar betekent voor mondiale stabiliteit en markten

Toen Mark Rutte vorige maand met Volodymyr Zelenskyy om tafel zat, was de boodschap van de Oekraïense leider zoals gebruikelijk direct: de bereidheid van Rusland om de oorlog te beëindigen hangt grotendeels af van Amerika. Het is een rake constatering dat de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO een alliantie erft waarin het zwaartepunt - en de grootste geldschieter - steeds onvoorspelbaarder wordt. Voor degenen onder ons die Rutte al meer dan een decennium door het mijnenveld van de Nederlandse politiek hebben zien laveren, tussen handel in tulpen en het smeden van coalities, voelt dit moment als zijn ultieme vuurproef.

De Haagse schipper neemt het roer over in Brussel

Je overleeft geen vier termijnen als premier van Nederland zonder een dikke huid te ontwikkelen en een talent voor de politieke equivalent van jazzimprovisatie. Tijdens Ruttes ambtstermijn leidde hij het kabinet-Rutte I, een minderheidsregering gedoogd door de partij van Geert Wilders – een constructie waar de meeste Brusselse ambtenaren jeuk van krijgen. Vervolgens kwam kabinet-Rutte II, een grote coalitie die tijdens de eurocrisis bezuinigingsmaatregelen doorvoerde. Kabinet-Rutte III worstelde zich door de toeslagenaffaire, een gebeurtenis die zijn regering uiteindelijk ten val bracht na jaren van afkalvend vertrouwen. En ten slotte kabinet-Rutte IV – opnieuw een coalitie die 271 dagen na de vorige verkiezingen in elkaar werd geflanst, een bewijs van zijn vasthoudendheid en het gefragmenteerde politieke landschap van zijn land.

Wat heeft een Nederlandse geschiedenisles te maken met de toekomst van de alliantie van 32 landen? Alles. Rutte is een meester in de kunst van het mogelijke. Hij begrijpt dat je in een coalitie – of het nu in Den Haag is of op het NAVO-hoofdkwartier – niet altijd krijgt wat je wilt, maar dat je er wel voor zorgt dat je niet krijgt wat je absoluut niet kunt accepteren. Wat de alliantie op dit moment niet kan accepteren, is een breuk in de trans-Atlantische steun voor Oekraïne.

De Washington-kwestie en de Europese koerswijziging

Zelenskyy's opmerking tegen Rutte was geen openbaring; het was een feitelijke constatering waar defensieministers en hedgefondsmanagers 's nachts wakker van liggen. De VS levert het grootste deel van het militaire gewicht van de NAVO en een aanzienlijk deel van de hulp aan Kyiv. Maar met een onvoorspelbare Amerikaanse verkiezingscyclus in het verschiet, spreiden Europese hoofdsteden stilzwijgend – en soms niet zo stilzwijgend – hun risico's. Dit is waar Ruttes ervaring met het managen van zowel boven- als ondergeschikten cruciaal wordt. Hij is een van de weinige Europese leiders die moeiteloos op de golfbaan kan netwerken met de ene vleugel van de Amerikaanse politiek, terwijl hij de ander strenge lessen geeft over democratische normen.

Zijn aanpak is al zichtbaar. In plaats van grootse retorische uitspattingen, zet Rutte in op het saaie, dure werk dat er echt toe doet:

• Voorraden en toeleveringsketens: Hij heeft bondgenoten aangespoord om verder te kijken dan 'just-in-time' defensie-inkopen, een overblijfsel uit het vredesdividend-tijdperk, en over te schakelen op een oorlogseconomie-mentaliteit.
• Interoperabiliteit: Achter de schermen dringt hij er bij Europese leden op aan om materieel te standaardiseren, zodat de Europeanen, mochten de VS zich ooit terugtrekken, tenminste gecoördineerd kunnen vechten.
• De 2%-norm: Het is niet langer genoeg. Rutte geeft subtiel aan dat de nieuwe ondergrens voor defensie-uitgaven hoger zal moeten liggen en dat dat geld besteed moet worden aan capaciteiten die de alliantie echt ontbeert – zoals langeafstandsartillerie en luchtverdediging.

Marktsignalen onder een NAVO onder leiding van Rutte

Voor degenen onder ons die met een commerciële blik naar geopolitiek kijken, biedt Ruttes eerste jaar een paar duidelijke handelssignalen. De stabiliteit die hij vertegenwoordigt, is op zichzelf een commodity. Vergeleken met de chaos van de binnenlandse politiek in sommige lidstaten, is Rutte een bekende factor. Hij is pro-Europees maar pragmatisch, pro-business maar financieel conservatief. Dit vertaalt zich in voorspelbaarheid voor defensieaannemers en energiehandelaren. Wanneer Rutte spreekt over het opvoeren van productielijnen voor artilleriegranaten, luisteren Rheinmetall en BAE Systems. Wanneer hij de reactie van de alliantie coördineert op de schaduwvloot van tankers die Russische olie smokkelen, voelen de vrachmarkten in de Oostzee en de Noordzee de druk.

Maar het grotere plaatje is dit: Rutte leidt de transitie van de alliantie van een crisisresponsmodus naar een langetermijnhouding van afschrikking. Deze verschuiving heeft enorme implicaties. Het betekent aanhoudende, meerjarige defensiebegrotingen, niet alleen noodpakketten. Het betekent investeren in infrastructuur – denk aan wegen en havens voor tweeledig gebruik die troepen snel kunnen verplaatsen. En het betekent dat de op regels gebaseerde orde, hoe aangetast ook, nog steeds een bekwame bureaucraat aan het stuur heeft die probeert haar op de weg te houden.

De Nederlandse meester in compromissen staat nu tegenover de minst compromisbereide bende autocraten en populisten die de wereld sinds 1949 heeft gezien. Als hij dit voor elkaar krijgt, overleeft niet alleen Oekraïne; het zal de geloofwaardigheid van de hele westerse alliantie zijn. En in een wereld die hongert naar geloofwaardig leiderschap, heeft dat een waarde die geen enkele obligatiemarkt kan prijzen.