Iran en Israël in conflict: hoe schetsen de Golfstaten, waaronder de VAE, een routekaart buiten de bestaande allianties?

Wanneer de spanningen oplopen tussen Teheran en Tel Aviv, zijn de buurlanden in de regio de eersten die de hitte voelen. Maar het huidige beeld is anders dan voorheen. De Golfstaten, met de Verenigde Arabische Emiraten voorop, zijn vandaag de dag geen toeschouwers meer, noch volgers van een specifieke alliantie. Wat we meemaken is een kantelpunt dat het begrip 'strategische autonomie' herdefinieert in een van de meest complexe regio's ter wereld.

Beslissende momenten in de Golf: tussen twee vuren

De recente confrontatie, waarbij Iran en Israël alle eerdere rode lijnen overschreden, stelt de hoofdsteden van de Golf voor een test die sinds de Eerste Golfoorlog niet meer is voorgekomen. Abu Dhabi, Riyad en Doha beseffen allemaal dat een afglijden naar een grootschalige escalatie een directe bedreiging vormt voor hun economische stabiliteit, die decennia van opbouw heeft gekost. De keuze is niet langer tussen 'voor' of 'tegen' de ene partij ten koste van de andere, maar draait om het veiligstellen van de nationale belangen door de crisis met scherp pragmatisme te managen.

Vanaf de eerste dagen van de recente schermutselingen was het duidelijk dat de GCC-staten zich in een ander tempo bewogen dan bij eerdere confrontaties. We zagen geen haast om rigide militaire allianties aan te kondigen, maar juist intensief overleg achter de schermen. Dit is geen conflict waarbij je een kant kiest op basis van emotie of zelfs kortetermijnbelangen, want de potentiële schade is groter dan welke staatskas ook kan dragen.

Van zijde uit het verleden naar onafhankelijkheid vandaag: grote verschuivingen

Wat nu gebeurt, is de bekroning van een lang traject dat meer dan tien jaar geleden begon. Als we naar het alliantielandschap in de regio kijken, valt op dat de Golfstaten Washington niet langer zien als hun 'enige beschermer'. Dat is geen bagatellisering van het strategische partnerschap met Washington, maar een natuurlijke ontwikkeling richting 'meervoudige allianties'.

Ondertussen komt de rol van Aziatische machten zoals China en India op een manier naar voren die we ons een generatie geleden niet hadden kunnen voorstellen. Peking is niet langer slechts een handelspartner, maar is een belangrijke speler geworden in het regionale machtsevenwicht. Deze verschuivingen, die academici bij denktanks wereldwijd bestuderen, zijn inmiddels een tastbare realiteit in de beleidskamers van de Golfstaten. De VAE waren een van de eerste landen die inzagen dat veiligheid geen exclusief product meer is dat bij één partij wordt ingekocht, maar het resultaat is van een complex netwerk van gedeelde belangen.

De kaarten op tafel: hoe leest Abu Dhabi het speelveld?

De VAE hebben hun eigen belangen in deze complexe situatie. Drie kernpunten bepalen vandaag de positie van de Emiraten:

• Economische stabiliteit voorop: Abu Dhabi beseft dat elke regionale escalatie de handel en buitenlandse investeringen bedreigt waarop de economische visie van het land is gestoeld. Daarom zien we dat het land steevast tot bezinning en terugkeer naar de onderhandelingstafel oproept.
• Diversificatie van militaire en veiligheidspartners: De samenwerking met Washington sluit onderlinge afspraken met Moskou en Peking niet uit, om te voorkomen dat de regio in een uitputtingsoorlog wordt meegezogen. Deze flexibiliteit heeft Abu Dhabi meer manoeuvreerruimte gegeven, weg van de 'met ons of tegen ons'-mentaliteit.
• Ervaring in crisismanagement: Van Jemen tot Soedan, en via het energiedossier, hebben de VAE bewezen over een ruime ervaring te beschikken in het omgaan met complexe crises zonder de nationale prioriteiten uit het oog te verliezen.

Open fronten: van Oman en Jemen tot Washington

Het Israëlisch-Iraanse conflict kan niet los worden gezien van andere conflicthaarden. Masqat speelde een klassieke rol als neutrale bemiddelaar, terwijl Jemen een toneel blijft voor ballistische raketten die de oorlog kunnen laten uitbreiden als het conflict niet wordt ingedamd. In Washington beseft men inmiddels dat de Golfstaten geen 'marionettenbondgenoten' meer zijn, maar partners met hun eigen, onafhankelijke belangen waarmee rekening moet worden gehouden voordat er militaire stappen worden ondernomen die de regio in een nietsontziende oorlog kunnen storten.

Zelfs in dossiers die ogenschijnlijk veraf liggen, zoals Amerikaanse sportcompetities, zien we dat dit onderdeel is geworden van het normalisatienarratief dat de diepgaande banden tussen beide partijen weerspiegelt. Het zijn deze verweven belangen die het uiterst onwaarschijnlijk maken dat een Golfstaat in deze fase voor 'breuk' of 'absolute stellingname' zal kiezen.

De moeilijke keuze: is er een alternatief voor oorlog?

De meest prangende vraag die waarnemers zich vandaag stellen is: kunnen de Golfstaten erin slagen om een regio 'na de oorlog' vorm te geven, voordat een grootschalige oorlog uitbreekt? De signalen uit Abu Dhabi en Riyad wijzen op een oprechte wil om de betrokken partijen uit elkaar te houden. De VAE hebben zich niet beperkt tot een bemiddelende rol, maar zijn verder gegaan door economische en technologische bruggen met Teheran te bouwen, ondanks de gespannen veiligheidssituatie, in een poging aan te tonen dat gedeelde belangen een barrière kunnen vormen tegen militaire escalatie.

Afgelopen week nog vonden er achter gesloten deuren ontmoetingen plaats tussen hoge functionarissen uit de regio, waarin scenario's voor na een mogelijk conflict werden besproken. De boodschap die uit die gesprekken naar voren kwam, was duidelijk: de regio kan een nieuwe oorlog niet hebben, en misrekeningen zullen iedereen duur komen te staan. Dit zijn niet zomaar diplomatieke frasen, maar de conclusie van jarenlange ervaring met het managen van een van de meest explosieve regio's ter wereld.

Hoe dan ook, het is nog afwachten hoe het spel zich verder ontvouwt. Maar wat wel duidelijk is, is dat de Golfstaten, met de VAE voorop, vandaag de dag een belangrijke speler zijn geworden in de vredes- en veiligheidsdynamiek, niet alleen als bemiddelaar, maar als besluitvormer met eigen instrumenten. De toekomst laat geen ruimte voor de fouten van het verleden, en iedereen beseft dat de echte inzet stabiliteit is, ook als de prijs daarvoor is dat je starre allianties loslaat.