Waarom worden we vandaag zo aangetrokken door de Shōwa-periode? De realiteit van dat tijdperk, gezien door kleur, wind en spoorwegen.

Ook al leven we al geruime tijd in de Reiwa-periode, de straten zijn om de een of andere reden gevuld met plekken die het predicaat 'Shōwa-retro' dragen. Zelfs de jongere generatie wordt gegrepen door de sfeer die ze uitstralen. Het is meer dan alleen nostalgie; er schuilt een diepere, verfijnde charme. In dit artikel proberen we de atmosfeer van dat tijdperk te ontrafelen aan de hand van vier invalshoeken: kleur, wind, spoorwegen en het symbool van het tijdperk.

De 'kleuren' van dat tijdperk herleven

Als je je wilt onderdompelen in de wereld van Shōwa, vallen als eerste de kenmerkende kleuren op. Het diepe vermiljoen, het gedempte indigo, de nostalgische kaki... Deze kleuren zijn niet zomaar 'oud'; ze zijn gebaseerd op een duidelijke visie en esthetisch besef. Als je een kleurengids uit die tijd openslaat, zie je de gevoeligheid van de mensen die in dat tijdperk leefden weerspiegeld. De kleurencombinaties die werden gebruikt in commercieel ontwerp en huishoudelijke artikelen zijn een toonbeeld van verfijnde smaak, die nog steeds toepasbaar zijn in modern interieur en mode. Als je naar dergelijk materiaal kijkt, krijg je een idee van hoe serieus de mensen destijds met kleur omgingen.

Onvergetelijke herinneringen aan de 'wind'

Natuurlijk was niet alles in Shōwa zachtaardig van kleur. Diep in het geheugen van mensen gegrift staat de verwoestende kracht van de natuur. Tyfoon nr. 20 uit 1979 (het 54e jaar van Shōwa). Hoewel tegenwoordig tyfoons vaak worden genoemd naar de jaartitel van het jaar, zoals 'Tyfoon Boso-schiereiland uit het eerste jaar van Reiwa', was deze tyfoon uit 1979 zo krachtig dat hij destijds ook wel de 'Tweede Muroto-tyfoon' werd genoemd, en hij trof rechtstreeks de Japanse archipel.

Ik woonde destijds in Osaka en herinner me nog goed dat de Keihan-spoorlijn lange tijd buiten dienst was en dat stationspleinen overstroomden met mensen die niet thuis konden komen. De hevige wind en het geluid van de regen die tegen de ruiten sloeg, staan nog helder op mijn netvlies. Deze tyfoon, die in één nacht een spoor van verwoesting achterliet die het stadsbeeld veranderde, symboliseerde het einde van de periode van hoge economische groei en vormde een groot keerpunt in het bewustzijn rond rampbestrijding. Voor degenen die dat tijdperk hebben meegemaakt, is Shōwa niet alleen maar 'nostalgisch', maar ook een reële herinnering aan hoe de natuur hard kon toeslaan.

Het landschap van de 'spoorweg' als verbinder van stad en mens

Wat draagt die reële herinneringen dan over naar het heden? Zonder twijfel is dat de spoorweg. Als je langs de lijn van de Keihan Elektrische Spoorweg loopt, merk je dat de sfeer van Shōwa hier nog sterk aanwezig is. Vooral de trams die harmonieus door het stadsbeeld van Kyoto rijden, en de sfeervolle winkelstraat rond station Hirakata-shi, die nog niet opgegaan is in de herontwikkeling, lijken een eigen, trager tijdsritme te hebben.

De Keihan-lijn was niet zomaar een vervoersmiddel. De woonwijken en cultuur die langs de lijn ontstonden, waren het ideale voorbeeld van stadsplanning van de Taishō- tot de Shōwa-periode. De romantiek van treinnamen als 'Biwako' en 'Sazanami', of de geur op de perrons en de vertrekmelodieën die per station net even anders zijn. In zulke details zit de 'tastbare kwaliteit' die de mensen van dat tijdperk koesterden.

Het 'tijdsbestek' van Shōwa

Hier moeten we het onvermijdelijk hebben over keizer Shōwa als symbool van dat tijdperk. Zijn regeerperiode van maar liefst 64 jaar viel samen met een turbulente periode in Japan zelf: oorlog, wederopbouw en de snelle economische groei. Te midden van wat letterlijk een 'aardverschuiving' was in het dagelijks leven en de waarden van de bevolking voor en na de oorlog, stond zijn rol als symbool voortdurend ter discussie.

Wanneer we het nu over 'Shōwa' hebben, gaat het verder dan alleen een tijdsaanduiding. Het raakt aan de fundamentele vraag 'Hoe zijn de Japanners veranderd, en wat hebben ze vastgehouden?' Het kleurrijke kleurgebruik, de soms genadeloze natuur, en de spoorwegen die het dagelijks leven van mensen bleven ondersteunen – ze zijn allemaal stukjes van het antwoord op die vraag.

• De aantrekkingskracht van Shōwa-retro is meer dan alleen uiterlijk: Het esthetische besef in ontwerpmateriaal uit die tijd en de geschiedenis van wederopbouw na tyfoonschade liggen eraan ten grondslag.
• De Keihan-spoorlijn is een 'levend' erfgoed: Samen met de cultuur langs de lijn is het een schatkamer aan bewaard gebleven Shōwa-landschappen die nog in gebruik zijn.
• Universele waarde voorbij de jaartitel: Het tijdperk Shōwa biedt een kans om na te denken over de Japanse identiteit en de omgang met de natuur.

De 'veerkracht' en 'fijngevoeligheid' van dat tijdperk, voorbij de nostalgie. Misschien liggen de aanwijzingen voor de toekomst die wij in Reiwa willen vormgeven, wel vlak om de hoek, in het recente verleden.