Mette Frederiksen: Deense ijzeren dame maakt comeback – en schrijft wc-papiergeschiedenis

Het is niet vaak dat een politicus het schap in de supermarkt van Rema 1000 haalt, maar in Denemarken is het gelukt. Toen ik een paar weken geleden op de boot van Oslo naar Kopenhagen zat, kreeg ik een verhaal voorgeschoteld dat alles zegt over de relatie tussen Denen en hun premier. Een man uit Aarhus liet me een foto zien van wc-papier. Wat stond er op de verpakking? Jawel, een glimp van Mette Frederiksen. De grap was dat ze zo hard is dat ze de Deense politiek 'schoonveegt'. Het is precies dat soort droge, respectvolle ironie dat kenmerkend is voor hoe ze naar hun ijzeren dame kijken.

Nu is ze namelijk helemaal terug. De tweede regering van Mette Frederiksen staat, en dat na een verkiezingsavond die me deed denken aan de oude partijleidersdebatten die ik vroeger als tiener altijd volgde. Het was tot het einde toe spannend, maar uiteindelijk was er geen twijfel mogelijk: zij behoudt de macht. Het is bijna onwerkelijk om te bedenken dat het nog maar een paar jaar geleden is dat de eerste regering van Mette Frederiksen in een totaal andere realiteit zat. Toen was de pandemie het grote gespreksonderwerp en was zij degene die Denemarken op een manier afsloot die we nog nooit eerder hadden gezien. De nertsen moesten worden geruimd, grenzen dicht – ze nam besluiten die haar zowel gehaat als geliefd maakten, maar nooit genegeerd.

Van het Volksfeest tot nieuwe onderhandelingen

Wat mij nu opvalt, is hoe snel dingen kunnen keren in de Deense politiek. Afgelopen zomer zat ik in Kopenhagen bij een havenbad en luisterde ik naar mensen die zich afvroegen of ze 'klaar' was. Er was veel ophef rond het nertsschandaal en velen dachten dat Mette Frederiksen haar band met de gewone mensen was verloren. Maar de vrouw uit Aalborg, die als jonge voorvechter in de vakbeweging begon, gaf zich niet gewonnen. Ze is als een bokser die op de tel is geweest, maar weigert te blijven liggen.

Als ik naar de nieuwe kabinetsformatie kijk, zie ik een duidelijke verandering ten opzichte van de eerste periode. De eerste regering van Mette Frederiksen stond in het teken van crisismanagement en overleven. Dit, de tweede regering van Mette Frederiksen, gaat over het bouwen aan iets permanents. Het is breder, meer verankerd in het midden, en het ruikt mijlenver naar een poging om dezelfde fouten uit het verleden te vermijden. Om te begrijpen hoe haar dit gelukt is, hoef je alleen maar te kijken naar wat er op straat leeft en wat de interne bronnen in het partijapparaat fluisteren:

• Het belang van herverkiezing: Ze is de eerste sociaaldemocratische premier van links die in zeer lange tijd een nieuwe termijn heeft weten te veroveren. Dat zegt iets over haar persoonlijke aantrekkingskracht.
• De allianties: Waar de eerste regering in het begin alleen stond, heeft ze nu meerdere partijen erbij gehaald om een breder platform te creëren.
• De volksaard: Of het nu gaat om wc-papier met haar gezicht erop of debatten over de welvaartsstaat, ze weet relevant te blijven in de huiskamers van gewone mensen.

Misschien is dat precies wat haar zo fascinerend maakt. Je kunt Mette Frederiksen in Denemarken niet ontlopen, of het nu op het kasteel Christiansborg is of in de supermarkt. Ik herinner me een scène van het Volksfeest van vorig jaar op Bornholm, waar ik in de rij stond voor een worstje. Twee oudere dames achter me discussieerden over haar met een intensiteit alsof ze het over een lastige schoondochter of een dochter hadden waar ze trots op waren. 'Ze heeft pit,' zei de een. 'Ja, maar ze moet wel oppassen,' antwoordde de ander. Dat is het soort eigenaarschap dat de Denen over haar hebben. Ze bezitten haar, ze bekritiseren haar, maar ze laten haar niet vallen.

De weg vooruit voor de Deense premier

Nu de tweede regering van Mette Frederiksen de koers heeft uitgezet, vraagt iedereen zich af wat de volgende grote klus wordt. Het lijkt mij alsof ze heeft geleerd van de zware jaren met de eerste regering van Mette Frederiksen. Crisismanagement was haar kracht, maar nu moet ze laten zien dat ze ook voor groei en saamhorigheid kan zorgen zonder dat de boel in brand staat. (Om maar een passende metafoor te gebruiken, gezien het wc-papier.)

Ik denk dat wij in Noorwegen hier ook wel iets van gaan merken. Als het waait in de Deense politiek, slaan de golven altijd hierheen over de Svinesund. Maar op dit moment zit er een ervaren, taaie en uitzonderlijk goed getrainde politica aan het roer in Kopenhagen. Mette Frederiksen heeft het ergste overleefd en ik voorspel dat de samenwerking tussen onze landen de komende tijd meer vaart zal krijgen. Ze is immers nu een van de langstzittende leiders in Noord-Europa, en dat soort gewicht merk je wanneer de premiers bij elkaar komen.

Wat begon als een grap op een wc-rolletje, is uitgegroeid tot een serieuze politieke comeback. Voor ons die de Noordse politiek op de voet volgen, is het gewoonweg boeiend om te zien hoe ze balanceert tussen de vrouw van het volk en de meedogenloze strateeg. Wat je ook van haar politiek vindt, één ding moeten we haar nageven: ze maakt de Deense politiek nooit saai.