Irans levensader, eiland Kharg, wankelt... Zwarte rook boven de Straat van Hormuz

In maart 2026 kleurt de lucht boven het Midden-Oosten opnieuw asgrauw. Doordat de Amerikaanse regering van Donald Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu openlijk de optie van een 'preventieve aanval' op Iraanse nucleaire installaties bespreken, hangt er een uiterst gespannen sfeer in de hele Golfregio. En in al deze militaire scenario's duikt steevast één plaatsnaam op: Kharg Island, het kloppende hart van de Iraanse olie-export.

Dit kleine eiland, wellicht wat onbekend voor Nederlandse lezers, is feitelijk de levensader van de Iraanse economie. Maar liefst 90% van de totale Iraanse olie-export wordt via dit eiland verscheept. Gelegen in het noordoosten van de Perzische Golf, is Kharg Island veel meer dan een simpele overslaghaven. Voor Iran is het een vitale slagader die harde valuta binnenbrengt, voor het Westen is het de grootste onzekere factor die de olieprijs kan laten schommelen.

'Steps in the Sand of Time'

Onder de lokale vissers gaat een poëtische naam voor het eiland rond: 'Steps in the Sand of Time'. Een verwijzing naar de duizenden jaren geschiedenis die zich hier in het zand hebben afgetekend, van de Elamitische beschaving via het Perzische Rijk tot het moderne Iran. Maar de voetstappen die nu in het zand gezet worden, zijn niet langer die van vreedzame veerboten. Ze worden begeleid door het geluid van opstijgende en landende gevechtsvliegtuigen en de banen van kruisraketten.

Het lot van Kharg Island is altijd nauw verweven geweest met oorlog. Tijdens de Irak-Iran oorlog in de jaren '80 bombardeerde Saddam Hoessein het eiland genadeloos om de economische basis van Iran te vernietigen. Het was het toneel van de zogenaamde 'Tankeroorlog', waar honderden olietankers in vlammen opgingen en het hele eiland regelmatig in zwarte rook was gehuld. Nu, ruim veertig jaar later, lijkt de geschiedenis zich te gaan herhalen.

Waarom juist nu, Kharg Island?

Amerikaanse en Israëlische inlichtingendiensten stellen dat Iran de 'drempel' voor de ontwikkeling van kernwapens heeft bereikt. Maar nucleaire installaties liggen diep onder de grond en zijn zwaar verdedigd, wat een snelle uitschakeling bemoeilijkt. Wat is dan het volgende doelwit? Strategen zijn het erover eens: het economische hart van Iran, Kharg Island.

• Economische verlamming: De grootste pijn voor het Iraanse regime is niet de vernietiging van een nucleaire faciliteit, maar het stilvallen van de olie-export. Het afsnijden van de stroom van miljoenen vaten per dag zou de onderhandelingspositie van Teheran in een klap ondermijnen.
• Kwetsbare verdediging: Het eiland, midden in de Perzische Golf, is relatief kwetsbaar in vergelijking met de zwaar versterkte nucleaire installaties. De Amerikaanse militaire logica is dat het efficiënter is om eerst deze exporthub uit te schakelen, om zo de Iraanse dreiging van een blokkade van de Straat van Hormuz te kunnen neutraliseren.
• Symboliek: Iran heeft de blokkade van de Straat van Hormuz altijd als drukmiddel gebruikt. Aantonen dat hun eigen belangrijkste energie-infrastructuur juist het meest kwetsbaar is voor vijandelijk vuur, zou een krachtig psychologisch wapen kunnen zijn.

Als Kharg Island wordt aangevallen, is de kans groot dat Iran onmiddellijk de Straat van Hormuz blokkeert en installaties van Golfstaten aanvalt. Op dat moment verandert de kust voor Dubai in een vlammenzee, schiet de internationale olieprijs boven de 200 dollar en raakt de wereld in een nog grotere chaos dan tijdens de oliecrisis van de jaren '70. Ook Nederland, met zijn aanzienlijke afhankelijkheid van olie uit het Midden-Oosten, zal deze crisis niet ongemoeid voorbij zien gaan.

Het stille spel om de zwarte parel

Naar verluidt heeft het Iraanse leger de modernste Chinese C-802 antischeepsraketten en Russische S-300 luchtverdedigingssystemen rond Kharg Island gestationeerd. Snelvaartuigen van de marine van de Revolutionaire Garde patrouilleren rond het eiland en bereiden zich voor op 'martelaarsoperaties'. Ondertussen wacht een vliegdekschipgroep, met onder andere de USS Abraham Lincoln, op de loer in de wateren voor Oman, en gaan er geruchten dat de Israëlische F-35I's de kortste route door het Saoedische luchtruim simuleren.

Elke zandkorrel op Kharg Island lijkt nu de secondewijzer van de wereldwijde energiemarkt. De oorlog is nog niet begonnen, maar we staan aan de vooravond. De hele wereld houdt de adem in voor de volgende voetstap die in het zand van dit kleine eiland, waar het lot van Iran van afhangt, zal worden gezet.