Viktor Orbán is weg: maar voor de LGBTQ+-gemeenschap in Hongarije is de strijd nog maar half gewonnen

Jarenlang was Viktor Orbáns Hongarije synoniem met een keihard rechts beleid dat de LGBTQ+-gemeenschap in het land systematisch naar de marges dreef. Met de machtswissel in Boedapest slaakten velen een zucht van verlichting. Eindelijk licht aan het einde van de tunnel. Maar na gesprekken met mensen op straat in deze stad wordt duidelijk dat het optimisme gepaard gaat met een flinke dosis realisme. Voor wie al een decenniumlang met de rug tegen de muur stond, is het vertrek van Viktor Orbán pas de eerste helft.

Een nieuw tijdperk? De opluchting is voelbaar

Er is geen twijfel dat de sfeer is veranderd. Ik volg Oost-Europa nu twintig jaar en het komt zelden voor dat ik zo'n mengeling van opluchting en nervositeit zie. Voor de jonge queer-personen met wie ik eerder deze week sprak, gaat het niet langer om overleven in de schaduw, maar om durven plek opeisen. De nieuwe regering hanteert een inclusievere taal en dat heeft de moed een boost gegeven.

Maar zoals een van de activisten me zei: "Dat Orbán weg is, voelt alsof er een knoet van je keel wordt gehaald. Je kunt ademen, maar je zit nog steeds vast." Dat slaat de spijker op z'n kop. De wetgeving die 'reclame voor homoseksualiteit' aan minderjarigen verbiedt, is nog steeds van kracht. Het constitutionele hof, dat Orbán met zijn eigen mensen vulde, is er nog. Het machinerie is gebouwd om door te draaien.

• De symbolische overwinningen: Pride-marsen kunnen nu worden gehouden zonder angst voor politiegeweld, iets wat nog maar een jaar geleden ondenkbaar was.
• De zware structuren: De oude garde zit nog steeds stevig in de media en de lokale besturen, waar discriminatie vaak begint.
• Economische afhankelijkheid: Velen in de culturele sector zijn nog altijd afhankelijk van staatssteun en de angst om hun bestaansrecht te verliezen is reëel.

Twee verhalen: Van de hockeybus tot Boedapest

Terwijl de wereld de grote politieke verschuiving in Hongarije volgt, herinnert een heel ander drama ons eraan dat de kwetsbaarheid van het bestaan de politiek vaak overschaduwt. Enkele weken geleden zat ik, net als iedereen, aan de buis gekluisterd toen het nieuws over de Canada hockey bus crash naar buiten kwam. Een tragedie die een heel land stilzette te midden van zijn grootste passie. Het is een herinnering dat het leven, zelfs in de meest bevoorrechte samenlevingen, kort is.

Voor de queer-Hongaarse gemeenschap die ik vandaag volgde, draait het niet om leven en dood op het ijs, maar om een langzame wurggreep die nu eindelijk wat begint te verslappen. Het collectieve verdriet om het hockey-ongeluk in Canada bracht een land samen in één gedeeld gevoel. Dat is precies de saamhorigheid waar de LGBTQ+-gemeenschap in Hongarije zo naar verlangde: gezien worden als een vanzelfsprekend onderdeel van de samenleving, niet als een bedreiging ervan.

Slechts de helft van de slag

Het is verleidelijk om het een nieuw tijdperk te noemen voor de mensenrechten in Hongarije. Maar de echte strijd begint nu pas. Het gaat niet langer om het wegwerken van Viktor Orbán. Het gaat om het ontmantelen van een systeem dat meer dan tien jaar lang een groot deel van de bevolking buitensloot. De zwaar onder druk staande mensenrechten in Hongarije moeten niet alleen worden hersteld, ze moeten helemaal opnieuw worden opgebouwd.

Ik vroeg een oudere vrouw, die al sinds de jaren '90 actief is, wat haar grootste hoop is. Haar antwoord was simpel: "Dat mijn dochter gewoon de hand van haar vriendin kan vasthouden in het openbaar, zonder te hoeven kijken wie er kijkt." Het gaat niet langer om grote ideologieën. Het gaat om de vrijheid om je leven te kunnen leiden. En ook al zit Orbán niet meer op zijn kantoor, de weg daarnaartoe is nog lang. De slag is gewonnen, maar de oorlog is nog lang niet voorbij.