Wie wil mijn zoon trouwen?: Ontleding van een sociaal fenomeen dat de Franse tv op stelten zet

Er zijn programma's die vermaken, en dan zijn er programma's die, onverwachts, een vergrootglas worden op onze diepste neuroses en verlangens. « Wie wil mijn zoon trouwen? » behoort duidelijk tot die tweede categorie. Het is niet zomaar weer een datingprogramma op de buis; het is een sociaal fenomeen dat week na week miljoenen Fransen in zijn greep houdt. Als columnist sta ik er vandaag bij stil, niet om over de goede smaak te oordelen (dat zou te makkelijk zijn), maar om te analyseren wat deze onstuimige zoektocht over onszelf zegt.

Carole uit Carpentras: Het symbool van een generatie moederkloek

Laten we het inmiddels archetypische geval van Carole nemen, deze moeder uit Carpentras die op zoek ging naar de ideale partner voor haar zoon Nicolas. Haar zorgvuldig door de productie gedocumenteerde traject kristalliseert alle spanningen van het programma. Is ze een dominante moeder of gewoon een liefhebbende moeder die moeite heeft met loslaten? Het debat woedt op alle zenders en in huiskamers. Wat fascinerend is, is dat de vraag « Wie wil mijn zoon trouwen? » niet langer een simpele castingvraag is. Het is een rituele formule geworden, een moederlijke strijdkreet die de plaats van het gezin in de vorming van het moderne koppel ter discussie stelt. We lachen, we zijn verontwaardigd, maar we kijken naar onszelf. Persoonlijk zie ik in Caroles ogen die panische angst voor de leegte, het lege-nest-syndroom dat reality-tv met groot talent uitbuit.

Een incestueus klimaat dat ter discussie staat

Natuurlijk moeten we niet naïef zijn. Het succes van Wie wil mijn zoon trouwen? berust op een goed geoliede machine, en soms op sferen die de grenzen aftasten. Ik zeg het ronduit: we zijn getuige van een « incestueus klimaat » dat vakkundig wordt georkestreerd. De fysieke nabijheid, de gefluisterde vertrouwelijkheden, de nauwelijks verhulde jaloezie van de moeders jegens de kandidates... Alles is erop berekend om bij de kijker een heerlijk gevoel van onbehagen te creëren. De productie weet donders goed dat wat ons boeit, niet zozeer de prille romance van de zonen is, maar dat stille duel tussen de moeder en de "rivale". Je analyseert de onuitgesproken spanningen. Het is grote kunst, en het is verschrikkelijk effectief.

Waarom werkt het recept zo goed?

Voorbij het pure voyeurisme raakt het programma aan universele snaren die maar weinig amusementsprogramma's met zoveel eerlijkheid (of cynisme, dat hangt ervan af) durven te verkennen. Dit zijn wat mij betreft de pijlers van het ongehoorde succes:

• De universaliteit van het generatieconflict: Elke kijker heeft zich ooit te veel in de watten gelegd gevoeld of, als ouder, moeite gehad om zijn kind los te laten.
• De 'authenticiteit' van de casting: Je voelt dat deze families geen acteurs zijn. Hun onhandigheden, hun taaltics, hun ruzies... Alles klinkt echt, of in ieder geval, alles klinkt overtuigend voor de camera.
• De zachte transgressie: Moeders zien die zich bemoeien met de intimiteit van hun volwassen zoon, dat is een kleine overtreding van de ongeschreven regels van onze samenleving. En we zijn er dol op.

De commerciële jackpot van een format dat het scherm overstijgt

En daar wringt hem de schoen... of beter gezegd, daar wordt het businessmatig pas echt interessant. Als analist bekijk ik dit soort fenomenen met een speciale bril: die van de toegevoegde waarde. Het zijn niet alleen de kijkcijfers die exploderen. Er ontstaat een heel ecosysteem. De kleding van de moeders wordt gespreksstof, de opnamelocaties zien de boekingen binnenstromen en merken haasten zich om hun imago te verbinden aan dit stukje "French way of life". De echte uitdaging voor adverteerders is niet langer om een reclameboodschap tijdens de pauze uit te zenden, maar om onderdeel te worden van het debat. Een kledingmerk dat de "look van de moeder" sponsort of een woonwinkel die de inrichting van de villa analyseert... Het potentieel is gigantisch.

Dus ja, we kunnen ons neus ophalen voor wat soms "troep-tv" wordt genoemd. Maar dat zou betekenen dat we het wezenlijke missen. Wie wil mijn zoon trouwen? is een krachtige maatschappelijke barometer. Het vertelt ons over liefde, familie, eenzaamheid en affectieve afhankelijkheid. En voor de scherpste marketeers is het een goudmijn aan inzichten over de hedendaagse Franse samenleving. De vraag is uiteindelijk niet of we het programma leuk vinden of niet. De echte vraag is: wat is het volgende familietaboe dat de tv weet om te toveren tot een gouden kip?