Kaja Kallas: De ijzeren dame van Estland die Europa wakker schudt

Den Haag, Brussel, Tallinn – het maakt voor Kaja Kallas eigenlijk niet uit. Of ze nu achter haar bureau in Estland zit of aan de onderhandelingstafel van de G7, de premier van Estland blijft een van de meest onverschrokken stemmen in Europa. De afgelopen dagen staat ze weer volop in de schijnwerpers, en niet alleen vanwege de traditionele diplomatieke dans rond Oekraïne. Nee, Kallas laat opnieuw zien dat ze bereid is de zaken op scherp te zetten, ook als dat betekent dat ze tegen de stroom in moet zwemmen.

De G7-bijeenkomst van afgelopen weekend? Die draaide natuurlijk om de grote vraag: hoe verder met de oorlog in Oekraïne? Daar hoorde ik achter de schermen dat sommige westerse leiders voorzichtige signalen afgeven dat het tijd is om serieus naar concessies te kijken. Maar Kallas hield voet bij stuk. Haar standpunt ken ik inmiddels uit mijn hoofd: toegeven aan de territoriale eisen van Moskou is geen optie. Dat is geen koppigheid, dat is haar leefwereld. Voor iemand uit de Baltische staten is een ‘bevroren conflict’ of een ‘compromis’ met het Kremlin geen abstract concept, maar een keiharde realiteit die je eigen achtertuin kan worden.

Wat me opvalt aan haar optreden, is de consistentie. Kijk, we hebben in Europa genoeg politici die van toon veranderen zodra de wind draait. Kallas doet dat niet. Of het nu gaat om Kabinet-Kallas I of de huidige coalitie, haar lijn is helder. Ze verwijt de Russische leiders niet voor niets dat ze leven in een soort 'Marvel-strip', zoals ik een Russische onderhandelaar laatst hoorde zeggen. Maar eerlijk? Dat soort kritiek deint ze af. Ze weet waar ze het over heeft. Ze heeft niet alleen de geschiedenisboeken gelezen over de Sovjet-bezetting; ze heeft het aan den lijve ondervonden.

De vraag die in Den Haag en Brussel steeds vaker wordt gesteld, is hoe lang Europa nog kan leunen op de retoriek van Kallas zonder de consequenties daarvan te willen dragen. Want haar aanpak is duidelijk. Het komt eigenlijk op drie dingen neer:

• Geen zwakte tonen: Elke discussie over landruil of een gedemilitariseerde zone ziet zij als een uitnodiging aan Poetin om verder te gaan.
• Volle steun aan Oekraïne: Niet alleen met woorden, maar met de middelen om de oorlog te winnen. Ze heeft er alle begrip voor dat dit pijn doet in de portemonnee van Europeanen, maar zoals ze het zelf verwoordde: de prijs van zwakte is uiteindelijk oneindig veel hoger.
• Europese eenheid forceren: Ze is niet bang om de vinger op de zere plek te leggen bij leiders die liever wegkijken.

Natuurlijk, sommige analisten vinden haar te hard. Ze zou te weinig oog hebben voor de diplomatieke spelletjes die erachter zitten. Maar laten we eerlijk zijn: met een Kabinet-Kallas III dat zo stevig in het zadel zit, is dit precies wat Estland van haar verwacht. Ze is gekozen om leiding te geven, niet om de boel te sussen. En voor ons, hier in West-Europa, is het misschien wel een zegen dat we iemand hebben die weigert om de realiteit te verbloemen met vage intentieverklaringen.

De komende weken worden cruciaal. Nu de spanningen in de G7 oplopen en de tegenstellingen tussen de VS en Europa duidelijker worden, zal Kallas ongetwijfeld een sleutelrol blijven spelen. Ze is geen diplomaat in de klassieke zin van het woord, ze is een leider die de urgentie voelt. En eerlijk gezegd: in tijden als deze heb je meer aan een scherpe tong uit Tallinn dan aan een dozijn beleefde, maar nietszeggende communiqués uit Brussel.