Patxi López en het ontwaken van de jeugd: de oproep die de Spaanse politiek opschudt

Er zijn momenten in de Spaanse politiek waarop één enkele zin het debat doet oplaaien en de agenda van de week bepaalt. Wat Patxi López afgelopen weekend in Valladolid zei, is daarop geen uitzondering. De voormalige lehendakari en huidige socialistische leider beperkte zich niet tot een routinebijeenkomst; hij richtte zich rechtstreeks tot het geweten van de jongeren, en tegelijkertijd stookte hij het wespennest op met een term die in de Verenigde Staten al jarenlang voor opschudding zorgt: woke. De vraag die velen van ons zich stellen, is of we hier te maken hebben met een simpele campagneslogan of met het startschot van een nieuwe manier van denken over mobilisatie in dit land.

Een wake-upcall voor de generatie die geen genoegen neemt

Toen ik Patxi López hoorde vragen aan de jeugd om "op straat te laten zien" dat ze niet zullen toegeven, kon ik het niet laten om aan andere tijden van sociale onrust terug te denken. Maar let op, want de context is heel anders. Het is geen oproep tot doelloze rebellie, maar tot een bewuste mobilisatie tegen de opkomst van haatdragende taal en extreemrechts dat, zoals hij terecht opmerkte, "de wedstrijd wil winnen" terwijl velen de andere kant op kijken. De socialistische leider legde de vinger op de zere plek: democratie is geen geschenk, het is een dagelijkse verovering, en als jongeren die ruimte niet innemen, zullen anderen dat doen. En dat zijn niet bepaald degenen die opkomen voor gelijkheid.

Het interessante van zijn interventie is niet alleen de waarschuwing, maar ook de rehabilitatie van een term die door velen als uitgeblust wordt beschouwd: woke. "Wij zijn de woke-partij, wat wakker betekent, en wij zijn wakker om te vechten voor gelijkheid", voegde hij eraan toe. Een intentieverklaring die erop gericht is een concept eigen te maken dat door rechts als wapen is gebruikt. In een tijd van extreme polarisatie is het een riskante maar berekende zet dat een zwaargewicht van de PSOE zoals Patxi López het sociale bewustzijn opeist. Hij wil verbinding maken met een geglobaliseerde jeugd die zich identificeert met de strijd voor het klimaat, sociale rechtvaardigheid en burgerrechten, maar die zich vaak wees voelt van duidelijke politieke rolmodellen.

De generatiefactor en de handel in bewustzijn

Hier laat de analyse het louter politieke los en betreedt ze een gebied dat ik fascinerend vind: de commerciële impact en de impact op consumptie van dit soort discours. Patxi López probeert niet alleen kiezers te mobiliseren; hij geeft ook een zeer krachtig signaal af aan de markt. Merken, media en grote investeringsgroepen worstelen al jaren om Generatie Z en de jongere millennials te doorgronden. En een van de sleutels van die generatie is hun eis om coherentie: ze willen bedrijven en leiders die partij kiezen, die 'wakker' zijn voor onrecht.

• Risico op polarisatie: Bedrijven die met dit discours willen verbinden, moeten uiterst voorzichtig te werk gaan. Positionering naast figuren als Patxi López kan een deel van het publiek aanspreken, maar een ander deel vervreemden. Marketing met waarden is geen optie meer, het is een verplichting, maar het verkeerd doen kan fataal zijn.
• Kans voor media en platforms: De jeugdmobilisatie waar de voormalige lehendakari om vraagt, zal niet alleen op de pleinen plaatsvinden. Die zal plaatsvinden op TikTok, op Twitch en in digitale native media. De grote adverteerders weten het: het jonge publiek is daar, en hun aandacht is goud waard. Elk merk dat inhoud met dat profiel wil sponsoren, moet de taal van het sociale 'bewustzijn' begrijpen.
• De handel in de 2030-agenda: Achter de term woke die Patxi López heeft opgeëist, schuilt een hele stroming van duurzaam beleggen en ESG-criteria (milieu, maatschappij en goed bestuur). De machtigste investeringsfondsen ter wereld financieren geen projecten meer die niet aan die normen voldoen. Wat in het politieke discours 'gelijkheid' is, is op de balans van een bedrijf 'reputationeel risico' of 'maatschappelijke vergunning om te opereren'.

De veelzeggende stilte en de toekijkende straat

Afgezien van het mediageweld, baart de reactie van de gevestigde orde mij als waarnemer zorgen. Wanneer een politicus met het institutionele gewicht van Patxi López je vertelt dat jongeren moeten 'roepen' omdat ze anders 'zullen worden platgewalst', beschrijft hij een realiteit die velen in de ivoren torens van het bedrijfsleven liever negeren. Sociale stabiliteit is het belangrijkste bezit voor langetermijninvesteringen. Als de jeugd het gevoel heeft dat het systeem hun geen toekomst biedt en dat alleen radicaal protest gehoord wordt, lijdt het ondernemingsklimaat daaronder. Het is geen kwestie van links of rechts; het is een kwestie van voorspelbaarheid.

Interne bronnen van grote, in Madrid gevestigde bedrijven bevestigen mij dat de naam van Patxi López de afgelopen dagen in hun raden van bestuur is gevallen. Niet vanwege politieke sympathieën, maar omdat zijn boodschap een thermometer is van wat er op straat leeft. Ze weten dat als het ongenoegen van de jeugd wordt gekanaliseerd via institutionele figuren, dialoog mogelijk is; maar als ze alleen worden gelaten tegenover extreme discoursen, kan de ontploffing oncontroleerbaar zijn. En dat is, in termen van consumptie en rechtszekerheid, een belemmering.

Kortom, wat er dit weekend in Valladolid gebeurde met Patxi López is geen anekdote. Het is de bevestiging dat de politieke strijd en de commerciële strijd hand in hand gaan. De jeugd die hij aanspreekt, zal niet alleen stemmen, maar ook beslissen welke merken ze consumeren, welke series ze kijken en welke doelen ze steunen. Degenen die 'wakker' zijn om het te zien, zullen winnen. Degenen die dat niet zijn, zullen in de irrelevantie belanden. En in dat spel heeft de voormalige lehendakari zojuist moedig een zet gedaan. Nu is het afwachten wie hem durft te volgen en wie liever blijft slapen.