Oscarwinnaar 'Mr. Nobody Against Putin': De documentaire waar het Kremlin zich van de domme hield

Het is niet elke dag dat een documentaire zowel een Oscar wint als een reactie uit het Kremlin krijgt. Maar dat is precies wat er is gebeurd met 'Mr. Nobody Against Putin', die zondagavond in Los Angeles het felbegeerde beeldje voor beste documentaire mee naar huis nam.

Een gewone man tegen de macht

De film volgt de anonieme Rus die alleen bekend staat als 'Mr. Nobody'. Hij begon als een gewone, ontevreden burger, maar groeide uit tot een sleutelfiguur in de protestbeweging tegen het Kremlin. Door middel van verborgen camera-beelden en zenuwslopende achtervolgingen laat de film zien hoe een doodnormale man een systeem kan uitdagen dat erom bekend staat elke tegenstander de mond te snoeren.

Het is rauw, eerlijk en soms zo ongemakkelijk dat je je adem inhoudt. De regisseur had toegang tot nooit eerder vertoonde beelden van demonstraties, verhoren door de politie en privégesprekken, waarin Mr. Nobody langzaam ontdekt dat hij een pion is geworden in een veel groter spel.

De reactie van het Kremlin: "Mr. Nobody? Nooit van gehoord"

Terwijl het filmteam en journalisten over de hele wereld de documentaire prijzen, was de reactie uit Moskou, laten we zeggen, voorspelbaar. Op een persconferentie maandag, toen de vraag kwam of president Poetin de film had gezien, was het antwoord van het Kremlin kristalhelder in haar ontkenning:

"Mr. Nobody? Nooit van gehoord. We hebben de documentaire niet gezien en we hebben geen commentaar op de inhoud."

Je hoort ze bijna denken: "Als we het bestaan van de film niet erkennen, bestaat het probleem dan eigenlijk wel?" Het is klassiek Kremlin: als de werkelijkheid te ongemakkelijk wordt, speel je jezelf dom. En dat doen ze meesterlijk.

Waarom de film een gevoelige snaar raakt

'Mr. Nobody Against Putin' is niet zomaar weer een documentaire over Rusland. Hij raakt aan iets fundamenteels: de angst dat het systeem elk individu kan vermorzelen. Maar ook de hoop dat één persoon een verschil kan maken. Hier zijn drie dingen die de film bijzonder maken:

• De authenticiteit: Geen pratende hoofden of archiefbeelden – alleen de werkelijkheid zoals die zich ontvouwt, vastgelegd op film.
• De hoofdpersoon: Mr. Nobody is geen professionele activist, maar een gewone familieman die gewoon niet langer zijn mond kon houden.
• Het spanningsniveau: Het is zenuwslopender dan de meeste thrillers – vooral wanneer hij wordt gevolgd door mannen in pakken die het duidelijk niet goed met hem voor hebben.

Wat nu voor Mr. Nobody?

Het is nog steeds onduidelijk of Mr. Nobody het aandurfde om naar Hollywood te reizen om de prijs in ontvangst te nemen. Geruchten gaan dat hij zich nog steeds op een geheime locatie in Europa bevindt. Maar zijn verhaal leeft voort. En met een Oscar op zak heeft hij nu een platform dat tot ver buiten de Russische grenzen reikt.

Dat het Kremlin beweert nog nooit van hem te hebben gehoord, is waarschijnlijk de beste reclame die de film zich maar kon wensen. Want als de Russische politiek ons één ding heeft geleerd, dan is het dit: Waarvan zij beweren dat het niet bestaat, is vaak datgene wat ze het meest vrezen.

'Mr. Nobody Against Putin' wordt naar verwachting in het najaar in de Nederlandse bioscopen verwacht. Houd het in de gaten – het wordt een van de meest besproken films van het jaar.