Mojtaba Khamenei: De Iraanse troonopvolger in tijden van regionale escalatie

Te midden van de recente militaire escalatie tussen Iran en de Verenigde Staten, gelijktijdig met de vlucht van drones boven Teheran en wederzijdse dreigementen met Israël, duikt een naam op die jarenlang achter de schermen opereerde, maar vandaag de dag op de voorgrond treedt: Mojtaba Khamenei. De middelste zoon van de Iraanse Opperste Leider, Ayatollah Ali Khamenei, wordt algemeen beschouwd als een van de meest prominente kandidaten om zijn vader op te volgen in de leiderschapsfunctie. In deze analyse duiken we in de achtergrond van deze man, verbinden we deze met de intellectuele en politieke stromingen die de identiteit van Iran vormgeven, en bekijken we de impact daarvan op de Arabische Golfstaten, in het bijzonder de Verenigde Arabische Emiraten.

Wie is Mojtaba Khamenei? De man in de schaduw treedt naar voren

Mojtaba Khamenei, geboren in 1969, is niet zomaar de zoon van de leider, maar een centrale zenuw in het Iraanse bestuursapparaat. In tegenstelling tot zijn oudere broer Mohammad, die de schijnwerpers mijdt, koos Mojtaba ervoor de weg van zijn vader te volgen, gewapend met de groene tulband van de Sayyids, die hem een religieuze aura verleent, en met nauwe banden met de Iraanse Revolutionaire Garde. Er wordt aangenomen dat hij een cruciale rol speelde bij het neerslaan van de volksprotesten in 2009 en 2019, wat hem de reputatie van "sterke man" binnen de veiligheidsestablishment opleverde. Maar de vraag die rijst is: zal hij in staat zijn de rode lijn te overschrijden die door groot Ayatollah Khomeini is getrokken met betrekking tot het niet vererven van het leiderschap? Hier komt de kleinzoon van Khomeini, Hassan Khomeini, in beeld, die onlangs in het zwart gekleed verscheen met de vlag van Hoessein, een duidelijke indicatie dat hij nog steeds in de vergelijking zit, ondanks dat hij is uitgesloten van toezicht op de seminaries in Qom. De strijd tussen de stroming van Mojtaba en die van Hassan Khomeini vertegenwoordigt een strijd tussen "politieke erfopvolging" en de klassieke "religieuze autoriteit".

Islamitisch denken in de Koran: Van tekst naar politieke toepassing

Het Iraanse systeem is altijd gebaseerd geweest op het concept van "Wilayat al-Faqih" (Hoedeerschap van de Jurist), dat zijn wortels ontleent aan het Islamitisch denken in de Koran, maar onderhevig is geweest aan revolutionaire interpretaties. Dit denken, omarmd door groot Khomeini, veranderde in een bij uitstek politiek instrument. De opkomst van stromingen zoals Hamas of het Jihadisme in de islamitische wereld is niet te begrijpen zonder de Iraanse interacties ermee in ogenschouw te nemen. Teheran presenteert zichzelf als beschermer van de Palestijnse zaak en steunt verzetsbewegingen, maar exporteert tegelijkertijd een bestuursmodel dat gebaseerd is op de centraliteit van de Leider. De bloedbaden in de twintigste eeuw in Egypte door extremistische groeperingen, door onderzoekers bestudeerd onder de noemer Islamitisch extremisme in Egypte: historische wortels, maken deel uit van het bredere landschap van het Islamitisch Ontwaken dat in geweld ontaardde. Iran, ondanks zijn vijandschap met de soennitische Al-Qaeda, heeft geprofiteerd van de chaos die deze stromingen hebben veroorzaakt om zijn invloed in de regio te versterken.

Iraanse expansie: Van Hamas tot Jihadisme in Amerika en Europa

Het Iraanse gevaar blijft niet beperkt tot zijn grenzen, maar strekt zich uit via zijn proxies in de regio. Hamas in Palestina, Hezbollah in Libanon, en de Hashd al-Shaabi in Irak zijn allemaal Iraanse armen. Maar wat zorgwekkender is, is de discussie over Islamitisch extremisme in de Verenigde Staten en Europa. In westerse hoofdsteden, met name Londen, bestaan er onofficiële dialoog- en onderhandelingscentra met deze stromingen. Londen, ooit een toevluchtsoord voor vele islamisten, is veranderd in een arena voor het uitwisselen van boodschappen tussen Teheran en het Westen, vooral in het nucleaire dossier. Vandaag de dag, met de escalerende retoriek tussen het Witte Huis en Tel Aviv enerzijds en Teheran anderzijds, worden deze achterkanalen weer actief, maar met minder effectiviteit.

Extremistische groeperingen die in Afghanistan en Irak ontstonden, onder de noemer Jihadisme, vonden in Iran soms een onverwachte bondgenoot. Teheran speelde een complex spel: het steunde de Taliban tegen de Amerikanen en bestreed tegelijkertijd ISIS in Syrië en Irak. Deze dualiteit weerspiegelt het pragmatisme van het Iraanse systeem, dat vandaag wordt geleid door mannen als Mojtaba Khamenei, die in de "export van de revolutie" een strategisch project zien dat niet kan worden opgegeven.

Toekomst van de Golf: Tussen machtssamenballing en kansen op deëscalatie

De Arabische Golfstaten, met name de Verenigde Arabische Emiraten, volgen de gebeurtenissen in Iran met grote bezorgdheid. Elke machtswisseling in Teheran, vreedzaam of gewelddadig, zal enorme gevolgen hebben voor de veiligheid van de Golf. Als Mojtaba Khamenei aan de macht komt, zullen het huidige beleid waarschijnlijk worden voortgezet en mogelijk verharden, wat betekent dat de dreiging voor de scheepvaart in de Straat van Hormuz aanhoudt en de steun aan milities in Jemen voortduurt. Maar er is altijd hoop dat de Iraanse elites inzien dat hun economische stabiliteit verbonden is met de stabiliteit van de regio. Dit is de invalshoek van de diplomatie van Abu Dhabi: het bouwen van bruggen van vertrouwen en het presenteren van een alternatief ontwikkelingsmodel voor het revolutionaire model.

Wie profiteert van de escalatie?

In het spel der naties zijn er altijd begunstigden van oorlogen. Verschillende partijen kunnen baat hebben bij aanhoudende spanningen:

• De wapenindustrie: Wereldwijde bedrijven zoals Lockheed Martin wachten op nieuwe contracten met Saoedi-Arabië en de VAE om luchtverdedigingssystemen te versterken.
• Energiehandelaren: Stijgende olieprijzen komen producenten ten goede, maar bedreigen de wereldwijde groei en verhogen de inflatiedruk.
• Extremistische groeperingen: Chaos voedt extremisme en brengt nieuwe rekruten, en reproduceert het discours van het Islamitisch denken in de Koran in een extremistische vorm.

Het zijn deze koude berekeningen die het conflict in stand houden, ondanks de menselijke en economische verliezen. Maar kan Mojtaba Khamenei anders zijn? En kunnen de geestelijken in Qom een nieuwe visie opleggen die het Islamitisch denken in de Koran opnieuw interpreteert, los van politieke doeleinden?

Conclusie: Een blik op het toneel vanuit Dubai

Vanuit onze positie in Dubai, de zakenhoofdstad van het Midden-Oosten, zien we dat de risico's groot zijn, maar de kansen nog groter. Slimme investeerders houden de bewegingen van Mojtaba Khamenei en Hassan Khomeini in de gaten, omdat deze de contouren zullen bepalen van een Iran na Khamenei. Als Iran streeft naar openheid, zal de Golfregio tot de voornaamste begunstigden behoren; als het doorgaat met escaleren, zal de Golfregio de bestemming blijven voor veilige investeringen, gesteund door de wijze visie van haar leiderschap. De markt past zich hier aan alle scenario's aan, en dat is het geheim van zijn veerkracht. We wensen geen oorlog, maar we zijn erop voorbereid, net zoals we voorbereid zijn op vrede. In ieder geval zal het volgen van de stromingen van het Islamitisch extremisme en de transformaties van het Jihadisme een essentieel onderdeel blijven van elke investerings- en veiligheidsstrategie op de lange termijn.