IEA laat 400 miljoen vaten olie vrij – wat betekent dit voor Nederland?

Een ingrijpende zet van het Internationaal Energieagentschap

Het nieuws van gisteren zal niemand zijn ontgaan: het IEA, het Internationaal Energieagentschap, opent haar strategische oliereserves en laat 400 miljoen vaten ruwe olie op de markt los. Het is voor het eerst in decennia dat men op deze schaal tot een dergelijke maatregel overgaat, en de reacties zijn op zijn zachtst gezegd gemengd. Sommigen spreken van een reddingslijn voor Europa, anderen zien het als een pure paniekactie. Maar wat betekent dit nu eigenlijk voor ons in Nederland?

Waarom juist nu?

De achtergrond is gespannen als een snaar. De oorlog in Oekraïne heeft het hele energiesysteem ontwricht, en de dreiging van rantsoenering van elektriciteit en benzine is plotseling heel reëel geworden. Het IEA-besluit is bedoeld om deze vicieuze cirkel te doorbreken: meer aanbod moet de prijzen drukken en de markt tot rust brengen. Robert Perez, een bekend gezicht in de Amerikaanse olie-industrie, noemde de zet onlangs in een interview "een noodzakelijke uitlaatklep". En hij heeft een punt – zonder dit soort ingrijpen hadden we met aanzienlijk ernstigere gevolgen te maken kunnen krijgen.

De Voedselkrant en het domino-effect van energieprijzen

Maar het stopt niet bij het tankstation. Hogere energieprijzen vinden snel hun weg naar de supermarkt, en momenteel volgt men in de levensmiddelenbranche de ontwikkelingen met enige zorg. Wanneer de prijs van diesel en kunstmest exploderen, stijgt ook de boodschappenrekening. De crisis die we zien, is niet alleen een oliecrisis – het is een kosten-van-levensonderhoudcrisis die zich als een hardnekkig probleem kan vastzetten als we het onderliggende probleem niet onder controle krijgen.

Wat zeggen de experts?

Verschillende economen hebben hun wenkbrauwen opgetrokken bij het IEA-besluit. Kristian Niemietz, onderzoeker met focus op energiebeleid, stelt dat dit weliswaar de druk op korte termijn verlicht, maar dat het de structurele onevenwichtigheid niet oplost. "We moeten beseffen dat we voor een systeemverandering staan", zei hij vorige week in een opiniestuk. "Putten uit de reserves is als het nemen van pijnstillers voor een gebroken been – het helpt even, maar het been moet genezen."

Tegelijkertijd zijn er mensen die het besluit zien als een louter politiek signaal. Door gezamenlijk op te treden, laten de IEA-lidstaten – waaronder de VS, Japan en verschillende EU-landen – zien dat ze niet van plan zijn energie tot een wapen te laten maken in handen van autoritaire regimes. En dat is misschien wel het belangrijkste signaal op dit moment.

Wat betekenen 400 miljoen vaten?

Om het getal in perspectief te plaatsen: 400 miljoen vaten komt overeen met ongeveer 12 dagen wereldwijd verbruik. Het is dus geen druppel op een gloeiende plaat, maar het is ook geen wondermiddel. De olieprijs daalde weliswaar een paar dollar na de aankondiging, maar analisten zijn het erover eens dat de langetermijntrend nog steeds onzeker is. Dit is eerder een brug – een kans voor Europa om te schakelen en nieuwe leveranciers te vinden zonder dat de economie instort.

Vijf dingen die je moet weten over de IEA-oliereserve

• De reserve is in de jaren '70 opgericht na de oliecrisis, om lidstaten te beschermen tegen ernstige verstoringen in het aanbod.
• Het is pas de derde keer dat het IEA de reserve op deze manier activeert – eerder gebeurde dit tijdens de Golfoorlog in 1991 en na de orkanen Katrina en Rita in 2005.
• Nederland heeft een eigen aandeel in de reserve en valt onder de IEA-verplichting om voorraden aan te houden die ten minste 90 dagen netto-import dekken.
• Het besluit is unaniem genomen door het IEA-bestuur, wat de uitzonderlijke situatie onderstreept.
• Het effect aan de pomp is niet van de ene op de andere dag merkbaar, maar binnen enkele weken kunnen we een zekere verlichting aan de benzinestations verwachten.

En hoe zit het met de toekomst?

Het grote vraagteken is natuurlijk hoe lang deze ingreep zal volstaan. Als de oorlog voortduurt en Rusland de gaskraan helemaal dichtdraait, dan zijn 400 miljoen vaten slechts een voetnoot. Dan staan ons zwaardere tijden te wachten – misschien zelfs rantsoenering en stillegging van industrieën. Het IEA heeft zijn deel gedaan, nu is het aan de politici en de markt om het over te nemen. En voor ons, gewone consumenten, gaat het erom de veiligheidsgordel vast te maken – de rit zal waarschijnlijk hobbelig zijn voordat het weer effen wordt.